Quẻ 59 / 64

Hoán Tan rã, giải tỏa

Phong Thủy Hoán 渙 · trên Tốn (gió), dưới Khảm (nước)

“Khi lòng người tan tác, hãy gom họ về một gốc chung; và tan cái riêng, cái bè phái của mình thì mới hợp được cái lớn.”

Gieo quẻ

Lời quẻ

渙,亨。王假有廟,利涉大川,利貞。

Hoán, hanh. Vương cách hữu miếu, lợi thiệp đại xuyên, lợi trinh.

Tan rã mà vẫn hanh thông. Bậc vua đến nhà miếu; lợi cho việc vượt sông lớn, lợi về giữ chính.

Ý chính

Vui (quẻ Đoài) rồi thì tan ra. Hoán là tan, như băng tan, như sương tan. Hình quẻ: gió thổi trên mặt nước, sóng tản ra khắp nơi.

Chữ Hoán có hai mặt. Mặt xấu: lòng người tan tác, mỗi người một ngả. Mặt tốt: cái cứng, cái nghẽn, cái bè phái được tan đi, giải tỏa. Quẻ dạy cả hai: dùng cái tan tốt để chữa cái tan xấu.

Lời quẻ nói "vua đến nhà miếu". Khi lòng người tan, người xưa gom họ về bằng việc thờ tổ tiên chung, nhắc mọi người nhớ mình cùng một gốc. "Lợi vượt sông lớn": gió thổi trên nước, như thuyền buồm được gió, có thể đi xa. Người đã đồng lòng thì vượt được hiểm.

Hình tượng

風行水上,渙。先王以享于帝立廟。 Phong hành thủy thượng, Hoán. Tiên vương dĩ hưởng vu đế, lập miếu. Gió đi trên mặt nước, là quẻ Hoán. Các vua đời trước noi theo mà tế Thượng đế, dựng nhà miếu.

Lòng người dễ tan như sóng nước gặp gió. Muốn gom lại, phải có một cái gì chung, cao hơn lợi ích riêng: tổ tiên, cội nguồn, lý tưởng. Dựng miếu là dựng một chỗ để mọi người cùng hướng về.

Sáu hào

Hào đọc từ dưới lên.

Hào 1 · Sơ LụcCứu nhanh bằng ngựa khỏe

用拯馬壯,吉 – Dụng chửng mã tráng, cát. Dùng ngựa khỏe mà cứu, tốt.

Lúc lòng người mới bắt đầu tan, cứu ngay thì kịp. Hào 1 yếu, nhưng dựa vào người có sức (hào 2) mà cứu. Tiểu Tượng: thuận.

Lời khuyên: Thấy nhóm bắt đầu rạn nứt, xử lý ngay, đừng đợi.

Hào 2 · Cửu NhịChạy đến chỗ dựa

渙奔其机,悔亡 – Hoán bôn kỳ kỷ, hối vong. Lúc tan rã, chạy đến chỗ ghế tựa, hết ăn năn.

Hào 2 cứng mà giữa hiểm, tìm được chỗ dựa (hào 1) thì yên. Tiểu Tượng: được điều mong muốn.

Lời khuyên: Lúc mọi thứ tan tác, tìm một chỗ dựa vững trước đã.

Hào 3 · Lục TamTan cái thân mình

渙其躬,無悔 – Hoán kỳ cung, vô hối. Làm tan cái riêng tư của mình, không ăn năn.

Hào 3 bỏ cái tôi, cái lợi riêng, để hướng về việc chung. Tiểu Tượng: chí ở bên ngoài.

Lời khuyên: Muốn tập thể không tan, mỗi người phải bớt cái tôi.

Hào 4 · Lục TứTan bè phái

渙其群,元吉。渙有丘,匪夷所思 – Hoán kỳ quần, nguyên cát. Hoán hữu khâu, phỉ di sở tư. Làm tan bè nhóm riêng, rất tốt. Tan nhóm nhỏ mà tụ thành gò lớn, điều mà người thường không nghĩ tới.

Đây là hào hay nhất quẻ. Hào 4 ở gần người đứng đầu, dám giải tán phe nhóm riêng của mình để cùng hợp về cái lớn. Tan cái nhỏ mà thành cái lớn như gò núi. Tiểu Tượng: sáng lớn.

Lời khuyên: Bỏ được nhóm nhỏ, phe cánh của mình thì mới hợp được cái lớn. Người thường không dám làm điều ấy.

Hào 5 · Cửu NgũMồ hôi ra, ban lệnh lớn

渙汗其大號,渙王居,無咎 – Hoán hãn kỳ đại hiệu, hoán vương cư, vô cữu. Ban lệnh lớn như mồ hôi toát ra; tán của cải trong kho vua cho dân; không lỗi.

Mồ hôi đã ra thì không thu lại được; lệnh lớn đã ban thì phải thi hành. Người đứng đầu ban lệnh cứu dân, và đem của kho ra giúp dân. Tiểu Tượng: ở ngôi chính.

Lời khuyên: Lúc khủng hoảng, người đứng đầu phải ra quyết định lớn, rõ ràng, và dám chia của cho người dưới.

Hào 6 · Thượng CửuTan máu, đi xa

渙其血,去逖出,無咎 – Hoán kỳ huyết, khứ địch xuất, vô cữu. Làm tan được nỗi đau thương, rời xa chỗ nguy, không lỗi.

Hào cuối ở xa chỗ hiểm nhất, làm tan được cái thương tổn, ra khỏi vùng nguy. Tiểu Tượng: xa được tai hại.

Lời khuyên: Đến cuối cơn tan rã, hãy rời xa chỗ đau, để vết thương lành.

Thực hành

Quẻ Hoán dạy cách đối diện với sự tan rã: gom lòng người về một gốc chung. Cứu sớm khi mới rạn; tìm chỗ dựa; bớt cái tôi; dám bỏ phe nhóm nhỏ để hợp cái lớn; người đứng đầu ra quyết định rõ và chia của cho dân; và rời xa chỗ đau. Tan cái riêng để thành cái chung.

Phần Thực hành dành cho hội viên

Bài học Đạo người quân tử của quẻ Hoán: đem ý quẻ vào cách làm việc, cư xử hằng ngày. Kèm chuyện đời thường và chuyện xưa trong sử Việt để thấy quẻ ứng vào việc thật ra sao.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên

Nếu gieo được quẻ này

Có thể có sự tan rã: một nhóm lục đục, một mối quan hệ rạn nứt, hoặc lòng mình rối bời. Hãy tìm cái gốc chung để gom về. Bớt cái tôi, bớt phe phái. Nếu mình đứng đầu, hãy quyết định rõ ràng và chia sẻ. Cũng có thể đây là lúc tốt để giải tỏa những gì đang nghẽn trong lòng.

Gợi ý theo từng việc

Công việc
Tan rã cái cũ, gom lại cái mới. Hợp vượt qua chia rẽ, đoàn kết mọi người.
Tiền bạc, làm ăn
Tiền dễ tán. Tập trung lại, tránh phân tán quá.
Tình cảm, gia đình
Xóa tan hiểu lầm, xích lại gần.
Sức khỏe
Thư giãn, giải tỏa căng thẳng.
Học hành, thi cử
Tập trung lại, không phân tán.
Đi xa, chuyển chỗ
Rất thuận để đi xa, vượt sông.

Nghiên cứu

Phần Nghiên cứu dành cho hội viên

Nguyên văn chữ Hán của lời quẻ, Thoán, Tượng và từng hào; lời chú của Trình Di và Chu Hy (bản dịch Ngô Tất Tố); lời giảng của cụ Phan Bội Châu. Đọc đối chiếu từng câu, giải chi tiết từng hào.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên