Đã thuận (quẻ Tốn) mà vào được lòng người thì người vui. Đoài là đầm nước, là vui, là cái miệng. Hình quẻ: một hào âm ở trên hai hào dương, ngoài mềm trong cứng. Vui mà vẫn có cái cứng ở trong.
Lời Thoán giải: cứng ở giữa mà mềm ở ngoài, vui mà giữ chính. Lấy vui mà dẫn dân đi trước, dân quên cả nhọc; lấy vui mà dắt dân vượt hiểm, dân quên cả chết. Vui đúng cách là sức mạnh lớn nhất của người lãnh đạo.
Nhưng chữ "lợi trinh" dặn: vui phải chính. Vui vì nịnh hót, vì chiều chuộng, vì buông thả thì không phải là Đoài.
Hình tượng
麗澤,兌。君子以朋友講習。Lệ trạch, Đoài. Quân tử dĩ bằng hữu giảng tập. Hai đầm nối liền nhau, là quẻ Đoài. Người quân tử noi theo mà cùng bạn bè giảng giải, học tập.
Hai đầm nước nằm cạnh nhau thì thấm qua lại, đầm nào cũng không cạn. Bạn bè cùng học, cùng bàn, mỗi người góp cái mình biết, thì ai cũng giàu thêm. Khổng Tử nói: có bạn từ xa đến, chẳng vui lắm sao. Niềm vui lớn nhất của người học là có bạn để học cùng.
Sáu hào
Hào đọc từ dưới lên.
Hào 1 · Sơ CửuVui hòa
和兌,吉 – Hòa đoái, cát. Vui một cách hòa nhã, tốt.
Hào 1 cứng, ở dưới, không thiên lệch về ai, vui với mọi người một cách ôn hòa. Tiểu Tượng: làm việc mà không bị ngờ.
Lời khuyên: Vui hòa với mọi người, không phe phái, thì không ai nghi.
Hào 2 ở sát hào 3 (kẻ nịnh), dễ bị lôi kéo vào cái vui không chính. Nhưng nhờ giữ đức trung, lòng thật, nên không sa ngã. Tiểu Tượng: chí đáng tin.
Lời khuyên: Ở gần người hay nịnh, hãy giữ niềm vui của mình thật lòng.
Hào 3 · Lục TamĐến để làm vui
來兌,凶 – Lai đoái, hung. Tự đến làm vui lòng người, xấu.
Hào 3 không trung không chính, chạy đến làm vui người khác để cầu lợi, như kẻ nịnh hót. Tiểu Tượng: chỗ đứng không xứng.
Lời khuyên: Đừng tìm cách làm vui lòng người khác để được lợi. Đó là nịnh.
Hào 4 · Cửu TứCân nhắc niềm vui
商兌未寧,介疾有喜 – Thương đoái vị ninh, giới tật hữu hỷ. Cân nhắc giữa các niềm vui, lòng chưa yên; dứt khoát tránh cái hại thì có mừng.
Hào 4 ở giữa người đứng đầu chính trực (hào 5) và kẻ nịnh (hào 3), đang phân vân nên vui theo bên nào. Nếu dứt khoát tránh xa cái xấu như tránh bệnh, thì có mừng. Tiểu Tượng: có phúc.
Lời khuyên: Đang phân vân giữa cái vui đúng và cái vui sai, hãy dứt khoát chọn cái đúng.
Hào 5 · Cửu NgũTin kẻ bào mòn
孚于剝,有厲 – Phu vu bác, hữu lệ. Tin vào kẻ làm bào mòn mình, có nguy.
Người đứng đầu trung chính, nhưng ở sát hào 6 là kẻ chuyên dụ người bằng niềm vui. Nếu tin nó thì bị bào mòn dần. Tiểu Tượng: chỗ đứng chính đáng, nên càng phải cẩn thận.
Lời khuyên: Ở vị trí cao, coi chừng những người chỉ làm mình vui. Họ có thể đang bào mòn mình.
Hào 6 · Thượng LụcDẫn dụ niềm vui
引兌 – Dẫn đoái. Dẫn dụ người vào niềm vui.
Hào cuối là kẻ chuyên dụ dỗ người khác vào cái vui của mình, không biết dừng. Kinh không nói tốt xấu, vì kết quả còn tùy người bị dụ có tỉnh hay không. Tiểu Tượng: chưa sáng.
Lời khuyên: Coi chừng những cái vui được bày ra để dẫn dụ mình. Hỏi xem: ai được lợi?
Thực hành
Quẻ Đoài dạy về niềm vui: vui phải chính. Vui hòa với mọi người; vui bằng lòng thật; đừng làm vui người để cầu lợi; dứt khoát chọn cái vui đúng; coi chừng kẻ làm mình vui để bào mòn mình; cảnh giác với cái vui dẫn dụ. Và niềm vui lâu bền nhất là cùng bạn bè học hỏi lẫn nhau.
Phần Thực hành dành cho hội viên
Bài học Đạo người quân tử của quẻ Đoài: đem ý quẻ vào cách làm việc, cư xử hằng ngày. Kèm chuyện đời thường và chuyện xưa trong sử Việt để thấy quẻ ứng vào việc thật ra sao.
Đây là thời vui vẻ, hòa hợp, dễ nói chuyện. Hãy tận dụng để kết nối, học hỏi cùng bạn bè. Nhưng giữ cho niềm vui chính đáng. Coi chừng lời nịnh, cái vui được bày ra để dụ mình. Vui bằng lòng thật thì vui lâu.
Nguyên văn chữ Hán của lời quẻ, Thoán, Tượng và từng hào; lời chú của Trình Di và Chu Hy (bản dịch Ngô Tất Tố); lời giảng của cụ Phan Bội Châu. Đọc đối chiếu từng câu, giải chi tiết từng hào.