Quẻ 57 / 64

Tốn Thuận, thấm vào

Thuần Tốn 巽 · trên Tốn (gió), dưới Tốn (gió)

“Mềm như gió mà vào được mọi nơi; thuận theo lẽ phải và người giỏi, nhưng thuận quá thành hèn, do dự mãi thành hỏng.”

Gieo quẻ

Lời quẻ

巽,小亨,利有攸往,利見大人。

Tốn, tiểu hanh, lợi hữu du vãng, lợi kiến đại nhân.

Thuận, hanh thông chút ít; lợi cho việc tiến tới, lợi về gặp bậc đại nhân.

Ý chính

Làm khách (quẻ Lữ) thì không có chỗ dung thân, phải thuận mới vào được. Tốn là thuận, là nhún, là gió. Gió không có hình mà vào được mọi khe hở. Hình quẻ: một hào âm nằm dưới hai hào dương, cái mềm nép dưới cái cứng.

Hai lần gió: gió thổi liên tục, thấm dần. Lời Thoán: hai lần Tốn là để nhắc đi nhắc lại mệnh lệnh. Cái mềm thuận theo cái cứng; cái cứng giữ trung chính mà chí được thực hiện.

Tốn chỉ "hanh thông chút ít", vì mềm thì không làm được việc lớn một mình. Cần "gặp đại nhân": thuận theo người giỏi, theo lẽ phải. Thuận theo cái sai thì không phải là Tốn mà là hèn.

Hình tượng

隨風,巽。君子以申命行事。 Tùy phong, Tốn. Quân tử dĩ thân mệnh hành sự. Gió nối theo gió, là quẻ Tốn. Người quân tử noi theo mà nhắc đi nhắc lại mệnh lệnh, rồi mới làm việc.

Gió thổi một lần thì chưa lay được cây; thổi mãi thì cây ngả. Muốn người ta làm theo, phải giải thích rõ, nhắc nhiều lần, cho thấm, rồi mới bắt tay làm. Mệnh lệnh ban ra một lần rồi phạt ngay là không phải cách của Tốn.

Sáu hào

Hào đọc từ dưới lên.

Hào 1 · Sơ LụcTiến lui do dự

進退,利武人之貞 – Tiến thoái, lợi vũ nhân chi trinh. Tiến rồi lại lui, do dự; lợi về giữ cái cứng quả quyết như người võ.

Hào 1 mềm, ở dưới cùng, thuận quá hóa ra do dự, không quyết được. Cần sự quả quyết của người lính. Tiểu Tượng: chí nghi ngờ; dùng chí người võ để trị.

Lời khuyên: Mềm mỏng không có nghĩa là do dự mãi. Đã biết đúng thì quyết.

Hào 2 · Cửu NhịNhún dưới giường, dùng thầy cúng

巽在牀下,用史巫紛若,吉,無咎 – Tốn tại sàng hạ, dụng sử vu phân nhược, cát, vô cữu. Nhún đến tận dưới giường; dùng nhiều thầy sử thầy cúng; tốt, không lỗi.

Hào 2 nhún mình rất mực, như quỳ dưới giường. Nhún quá thì dễ thành xu nịnh. Nhưng nếu cái nhún ấy là lòng thành, như người thầy cúng thành kính với thần linh, thì tốt. Tiểu Tượng: được đạo trung.

Lời khuyên: Hạ mình mà thật lòng thì không hèn. Nhún vì thành kính khác với nhún vì cầu lợi.

Hào 3 · Cửu TamNhún nhiều lần

頻巽,吝 – Tần tốn, lận. Nhún đi nhún lại nhiều lần, đáng tiếc.

Hào 3 quá cứng, bản tính không nhún, nhưng gặp thời phải nhún, nên nhún rồi lại thôi, thôi rồi lại nhún. Không thật lòng. Tiểu Tượng: chí cùng.

Lời khuyên: Nhún nhường mà không thật lòng, lúc có lúc không, thì người ta không tin.

Hào 4 · Lục TứĐi săn được ba thứ

悔亡,田獲三品 – Hối vong, điền hoạch tam phẩm. Hết ăn năn; đi săn được ba loại thú.

Hào 4 mềm mà đúng chỗ, thuận người trên, nhún người dưới. Đi săn được ba thứ: một để tế, một để đãi khách, một để nhà dùng. Thuận đúng cách thì được nhiều. Tiểu Tượng: có công.

Lời khuyên: Mềm mỏng đúng cách thì làm được việc, được lợi cho nhiều phía.

Hào 5 · Cửu NgũTrước ngày Canh ba ngày

貞吉,悔亡,無不利。無初有終。先庚三日,後庚三日,吉 – Trinh cát, hối vong, vô bất lợi. Vô sơ hữu chung. Tiên canh tam nhật, hậu canh tam nhật, cát. Giữ chính thì tốt, hết ăn năn, không gì không lợi. Lúc đầu không tốt mà cuối cùng tốt. Trước ngày Canh ba ngày, sau ngày Canh ba ngày, tốt.

Người đứng đầu trung chính, ra lệnh đổi mới. Ngày Canh tượng cho sự thay đổi. Trước khi đổi ba ngày thì báo trước, giải thích; sau khi đổi ba ngày thì xem xét kết quả. Đầu có thể chưa ổn, nhưng làm đúng thì cuối sẽ tốt. (So với quẻ Cổ: "trước Giáp ba ngày, sau Giáp ba ngày".)

Lời khuyên: Thay đổi gì thì báo trước, giải thích rõ; đổi xong thì theo dõi. Đầu chưa ổn cũng đừng nản.

Hào 6 · Thượng CửuNhún dưới giường, mất rìu

巽在牀下,喪其資斧,貞凶 – Tốn tại sàng hạ, táng kỳ tư phủ, trinh hung. Nhún đến tận dưới giường, mất cả tiền và rìu; cứ giữ thế thì xấu.

Cũng nhún dưới giường như hào 2, nhưng ở đây là nhún quá mức, nhún đến mất cả cái rìu, tức mất cả sự cứng cỏi, quyết đoán của mình. Thành hèn. Tiểu Tượng: ở trên mà cùng đường; mất rìu là đúng là xấu.

Lời khuyên: Nhún đến mức mất hết chính kiến, mất cả lòng tự trọng, là hỏng.

Thực hành

Quẻ Tốn dạy cách mềm thuận: mềm như gió mà vào được lòng người. Thuận theo lẽ phải và người giỏi. Nhắc nhiều lần rồi mới làm. Nhưng mềm không phải là do dự; nhún phải thật lòng; nhún phải có lúc thôi, nhưng không phải lúc có lúc không; thay đổi thì báo trước và theo dõi sau; và đừng nhún đến mất cái rìu của mình.

Phần Thực hành dành cho hội viên

Bài học Đạo người quân tử của quẻ Tốn: đem ý quẻ vào cách làm việc, cư xử hằng ngày. Kèm chuyện đời thường và chuyện xưa trong sử Việt để thấy quẻ ứng vào việc thật ra sao.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên

Nếu gieo được quẻ này

Đây là thời nên mềm mỏng, khéo léo, thuận theo. Dùng sự kiên nhẫn và lời nói thấm dần thay vì sức ép. Tìm người giỏi để theo. Nhưng đừng do dự quá, và đừng nhún đến mất mình.

Gợi ý theo từng việc

Công việc
Mềm mỏng thấm dần như gió. Kiên trì, khiêm tốn thì việc thành. Quyết định thì đừng do dự mãi.
Tiền bạc, làm ăn
Làm ăn nhỏ, đều. Theo người có kinh nghiệm.
Tình cảm, gia đình
Nhẹ nhàng, mềm mỏng thì hòa.
Sức khỏe
Coi chừng gió lạnh. Giữ ấm.
Học hành, thi cử
Học từ từ thấm dần. Không nhồi nhét.
Đi xa, chuyển chỗ
Thuận đi, nhất là đi gặp người có uy tín.

Nghiên cứu

Phần Nghiên cứu dành cho hội viên

Nguyên văn chữ Hán của lời quẻ, Thoán, Tượng và từng hào; lời chú của Trình Di và Chu Hy (bản dịch Ngô Tất Tố); lời giảng của cụ Phan Bội Châu. Đọc đối chiếu từng câu, giải chi tiết từng hào.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên