Lữ khách, hanh thông chút ít; lữ khách giữ chính thì tốt.
Ý chính
Thịnh đến cùng (quẻ Phong) thì mất chỗ ở, phải đi xa. Lữ là người đi xa, làm khách nơi đất lạ. Hình quẻ: lửa cháy trên núi. Núi đứng yên, lửa thì chạy, cháy chỗ này rồi lan chỗ khác, không ở lâu một chỗ. Như người lữ khách.
Làm khách thì không có nhà, không có họ hàng, không có thế lực. Chỉ "hanh thông chút ít". Lời Thoán dạy cách: mềm mỏng mà giữ đức trung ở ngoài, thuận theo người cứng; yên mà dựa vào chỗ sáng. Tức là: ở đất người thì nhún nhường, nhưng không mất mình, và dựa vào người tốt.
Thời nay, Lữ là người đi làm ăn xa, du học, chuyển đến nơi mới, hoặc bất cứ ai đang ở vị trí "người mới", "người ngoài".
Hình tượng
山上有火,旅。君子以明慎用刑而不留獄。Sơn thượng hữu hỏa, Lữ. Quân tử dĩ minh thận dụng hình nhi bất lưu ngục. Trên núi có lửa, là quẻ Lữ. Người quân tử noi theo mà sáng suốt, cẩn thận khi dùng hình phạt, và không để vụ án kéo dài.
Lửa trên núi cháy qua nhanh, không dừng lâu. Xử án cũng phải sáng (lửa), cẩn thận (núi), và nhanh chóng, đừng để người bị giam lâu như khách trọ không có ngày về.
Sáu hào
Hào đọc từ dưới lên.
Hào 1 · Sơ LụcLữ khách tủn mủn
旅瑣瑣,斯其所取災 – Lữ tỏa tỏa, tư kỳ sở thủ tai. Lữ khách tủn mủn, vụn vặt, đó là tự chuốc lấy tai họa.
Đi xa mà so đo từng chút, chi li từng đồng, tính toán vặt vãnh, thì người ta khinh, tai họa tự đến. Tiểu Tượng: chí cùng mà chuốc họa.
Lời khuyên: Ở nơi lạ, đừng so đo vặt vãnh. Người ta đánh giá mình qua những việc nhỏ ấy.
Hào 2 · Lục NhịCó chỗ trọ, có tiền, có người hầu
旅即次,懷其資,得童僕貞 – Lữ tức thứ, hoài kỳ tư, đắc đồng bộc trinh. Lữ khách đến được chỗ trọ, mang theo tiền của, được người giúp việc trung thành.
Hào 2 trung chính, mềm mỏng, nên ở đâu cũng được yên: có chỗ ở, có vốn, có người giúp. Tiểu Tượng: cuối cùng không có gì đáng trách.
Lời khuyên: Đi xa mà giữ được đức trung, mềm mỏng, thì ở đâu cũng có chỗ và có người giúp.
Hào 3 · Cửu TamCháy chỗ trọ, mất người hầu
旅焚其次,喪其童僕,貞厲 – Lữ phần kỳ thứ, táng kỳ đồng bộc, trinh lệ. Lữ khách làm cháy chỗ trọ, mất người hầu; cứ giữ thế thì nguy.
Hào 3 quá cứng, ở nơi lạ mà kiêu, cư xử thô bạo với người dưới, nên mất chỗ ở, mất người giúp. Tiểu Tượng: cũng đáng thương; lấy thói khách mà đối với người dưới thì mất là phải.
Lời khuyên: Ở nơi lạ mà kiêu ngạo, coi thường người giúp mình, thì mất hết.
Hào 4 · Cửu TứCó chỗ ở, có tiền, mà lòng không vui
旅于處,得其資斧,我心不快 – Lữ vu xứ, đắc kỳ tư phủ, ngã tâm bất khoái. Lữ khách có chỗ ở tạm, có tiền và rìu (đồ phòng thân), mà lòng không vui.
Hào 4 cứng mà ở chỗ mềm, biết nhún, nên có chỗ, có vốn. Nhưng đó vẫn chỉ là chỗ tạm, chưa phải nơi mình thật sự thuộc về, chưa làm được chí mình. Tiểu Tượng: chưa được ngôi.
Lời khuyên: Đủ ăn đủ ở nơi đất khách mà lòng vẫn buồn là chuyện thường. Hãy giữ chí, đừng để nỗi buồn làm mình buông.
Hào 5 · Lục NgũBắn chim trĩ, mất một mũi tên
射雉一矢亡,終以譽命 – Xạ trĩ nhất thỉ vong, chung dĩ dự mệnh. Bắn chim trĩ, mất một mũi tên; cuối cùng được tiếng khen và được trao mệnh.
Chim trĩ có lông đẹp, tượng cho văn minh. Hào 5 mềm mà sáng, ở nơi lạ chịu tốn một chút (mất một mũi tên) để đạt được cái đẹp, được người tin dùng. Tiểu Tượng: được người trên biết đến.
Lời khuyên: Ở nơi mới, chịu bỏ chút công sức, chút thiệt thòi lúc đầu, rồi sẽ được trọng.
Hào 6 · Thượng CửuChim cháy tổ
鳥焚其巢,旅人先笑後號咷。喪牛于易,凶 – Điểu phần kỳ sào, lữ nhân tiên tiếu hậu hào đào. Táng ngưu vu dịch, hung. Chim bị cháy tổ; lữ khách trước cười sau khóc. Mất con bò ở chỗ dễ dàng, xấu.
Hào cuối ở chỗ cao nhất, cứng nhất, ở đất khách mà kiêu ngạo như ở nhà. Lúc đầu đắc ý cười, sau mất hết chỗ ở mà khóc. Con bò là đức thuận; mất đức thuận một cách dễ dàng. Tiểu Tượng: ở trên mà kiêu thì cháy là phải.
Lời khuyên: Đừng quên mình là khách. Kiêu ngạo nơi đất người là tự đốt tổ của mình.
Thực hành
Quẻ Lữ dạy cách làm khách: mềm mỏng mà giữ chính, nhún nhường mà không mất mình, dựa vào người tốt. Đừng tủn mủn so đo; đừng kiêu với người giúp mình; đủ ăn mà lòng buồn thì giữ chí; chịu thiệt lúc đầu để được tin; và đừng bao giờ quên mình là khách.
Phần Thực hành dành cho hội viên
Bài học Đạo người quân tử của quẻ Lữ: đem ý quẻ vào cách làm việc, cư xử hằng ngày. Kèm chuyện đời thường và chuyện xưa trong sử Việt để thấy quẻ ứng vào việc thật ra sao.
Anh/chị đang ở vị trí người mới, người khách, hoặc sắp đi xa. Hãy khiêm tốn, mềm mỏng, giữ chính. Đừng so đo vặt vãnh, cũng đừng kiêu ngạo. Tìm người tốt để nương tựa. Chịu thiệt lúc đầu, rồi sẽ được trọng.
Nguyên văn chữ Hán của lời quẻ, Thoán, Tượng và từng hào; lời chú của Trình Di và Chu Hy (bản dịch Ngô Tất Tố); lời giảng của cụ Phan Bội Châu. Đọc đối chiếu từng câu, giải chi tiết từng hào.