Quẻ 49 / 64

Cách Đổi mới

Trạch Hỏa Cách 革 · trên Đoài (đầm), dưới Li (lửa)

“Đổi mới phải đúng lúc, được lòng người tin, bàn kỹ nhiều lần; đổi từ bên trong thì bền, đổi ngoài mặt thì không.”

Gieo quẻ

Lời quẻ

革,已日乃孚,元亨利貞,悔亡。

Cách, dĩ nhật nãi phu, nguyên hanh lợi trinh, hối vong.

Đổi mới: đến đúng ngày thì người ta mới tin; rất hanh thông, lợi về giữ chính, thì hết ăn năn.

Ý chính

Giếng (quẻ Tỉnh) để lâu thì phải sửa, phải thay. Chữ Cách nghĩa gốc là tấm da thú đã thuộc, rồi thành "thay lông", "thay đổi". Như con thú mùa thu thay bộ lông mới.

Hình quẻ: nước ở trên, lửa ở dưới. Nước dập lửa, lửa đun cạn nước: hai thứ không thể cùng tồn tại, phải có một bên thay đổi. Lời Thoán lấy ví dụ vua Thang thay nhà Hạ, vua Vũ thay nhà Thương: thuận theo trời, hợp với lòng người.

Nhưng lời quẻ dặn kỹ: "đến đúng ngày thì người ta mới tin". Đổi mới không làm được lúc người ta chưa thấy cần. Phải chờ đến lúc cái cũ đã hỏng rõ ràng, lòng người đã muốn đổi, thì đổi mới thành. Và đổi phải vì lẽ chính, không vì ý riêng; có thế mới "hết ăn năn".

Hình tượng

澤中有火,革。君子以治歷明時。 Trạch trung hữu hỏa, Cách. Quân tử dĩ trị lịch minh thời. Trong đầm có lửa, là quẻ Cách. Người quân tử noi theo mà sửa lịch, làm rõ thời tiết.

Cái thay đổi rõ nhất trong trời đất là bốn mùa. Người xưa làm lịch để biết lúc nào gieo, lúc nào gặt. Đổi mới cũng vậy: phải nắm rõ thời. Biết lúc nào nên đổi, đổi cái gì trước, cái gì sau.

Sáu hào

Hào đọc từ dưới lên.

Hào 1 · Sơ CửuBuộc bằng da bò vàng

鞏用黃牛之革 – Củng dụng hoàng ngưu chi cách. Buộc chắc bằng da bò vàng.

Mới đầu, thời đổi mới chưa đến, mình ở dưới thấp. Hãy giữ mình chặt như buộc bằng da bò, đừng vội đổi gì. Tiểu Tượng: không thể có việc làm.

Lời khuyên: Chưa đến lúc thì đừng vội đổi. Giữ vững, chờ.

Hào 2 · Lục NhịĐến ngày thì đổi

已日乃革之,征吉,無咎 – Dĩ nhật nãi cách chi, chinh cát, vô cữu. Đến đúng ngày thì đổi; đi tới thì tốt, không lỗi.

Hào 2 trung chính, ứng với người đứng đầu. Đến lúc thì làm. Có người trên ủng hộ, có lòng người theo. Tiểu Tượng: đi thì có điều đáng khen.

Lời khuyên: Khi thời đã đến, người đã tin, thì mạnh dạn đổi.

Hào 3 · Cửu TamBàn ba lần

征凶,貞厲。革言三就,有孚 – Chinh hung, trinh lệ. Cách ngôn tam tựu, hữu phu. Vội đi thì xấu, cứ cố giữ cũng nguy. Lời bàn đổi mới phải xét đi xét lại ba lần, thì mới có lòng tin.

Hào 3 quá cứng, muốn đổi gấp. Kinh dặn: đổi vội thì hỏng, mà không đổi cũng nguy. Cách là đem việc đổi mới ra bàn đi bàn lại nhiều lần, đến khi mọi người đều thông thì mới làm. Tiểu Tượng: đã bàn ba lần rồi thì còn đi đâu nữa.

Lời khuyên: Muốn đổi mới, hãy bàn kỹ, nghe nhiều phía. Đổi vội là đổi hỏng.

Hào 4 · Cửu TứĐổi mệnh

悔亡,有孚改命,吉 – Hối vong, hữu phu cải mệnh, cát. Hết ăn năn; có lòng tin mà đổi mệnh, tốt.

Hào 4 đã qua nửa quẻ, nước lửa giao nhau, là lúc đổi thật sự. Có lòng tin của mọi người thì đổi được cả cái lớn nhất. Tiểu Tượng: vì người ta tin chí của mình.

Lời khuyên: Đổi được việc lớn là nhờ lòng tin. Có lòng tin thì có sức.

Hào 5 · Cửu NgũBậc đại nhân đổi như hổ

大人虎變,未占有孚 – Đại nhân hổ biến, vị chiêm hữu phu. Bậc đại nhân đổi như hổ thay lông, chưa cần bói đã được người tin.

Con hổ thay lông thì vằn càng rõ, càng đẹp. Người đứng đầu đổi mới một cách rõ ràng, sáng sủa, ai cũng thấy. Không cần hỏi ai, người ta đã tin. Tiểu Tượng: vằn rực rỡ.

Lời khuyên: Người lãnh đạo đổi mới thì phải rõ ràng, minh bạch, để ai cũng thấy.

Hào 6 · Thượng LụcQuân tử đổi như báo, tiểu nhân đổi mặt

君子豹變,小人革面,征凶,居貞吉 – Quân tử báo biến, tiểu nhân cách diện, chinh hung, cư trinh cát. Người quân tử đổi như báo thay lông; kẻ tiểu nhân thì đổi bộ mặt. Lại đi đổi tiếp thì xấu; ở yên giữ chính thì tốt.

Đổi mới đã xong. Người tốt thì đổi tận trong lòng, như báo thay lông. Kẻ tiểu nhân thì chỉ đổi bộ mặt ngoài, trong lòng chưa đổi. Lúc này đừng bắt đổi tiếp, đừng đòi hỏi hết mọi người phải đổi lòng. Ở yên mà giữ. Tiểu Tượng: kẻ tiểu nhân đổi mặt để thuận theo vua.

Lời khuyên: Đổi mới xong thì dừng, ổn định. Đừng đổi liên miên. Chấp nhận có người chỉ đổi bề ngoài.

Thực hành

Quẻ Cách dạy cách đổi mới: chưa đến lúc thì giữ; đến lúc thì làm; bàn kỹ nhiều lần; làm bằng lòng tin của mọi người; đổi rõ ràng như hổ thay lông; đổi xong thì dừng mà ổn định. Nắm rõ thời như người làm lịch. Đổi mới thật là đổi từ bên trong.

Phần Thực hành dành cho hội viên

Bài học Đạo người quân tử của quẻ Cách: đem ý quẻ vào cách làm việc, cư xử hằng ngày. Kèm chuyện đời thường và chuyện xưa trong sử Việt để thấy quẻ ứng vào việc thật ra sao.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên

Nếu gieo được quẻ này

Đây là thời cần đổi mới. Nhưng hãy đổi đúng lúc, khi người xung quanh đã thấy cần. Bàn kỹ, nghe nhiều, làm rõ ràng. Đổi từ bên trong chứ không chỉ bề ngoài. Và khi đã đổi xong, hãy dừng lại để mọi thứ ổn định.

Gợi ý theo từng việc

Công việc
Thời thay đổi, đổi mới. Đổi đúng lúc, có lý do rõ, được mọi người tin thì thành.
Tiền bạc, làm ăn
Hợp đổi cách làm ăn. Chuẩn bị kỹ, đổi khi đã chín.
Tình cảm, gia đình
Có thay đổi trong quan hệ. Đổi để tốt hơn, nói rõ với nhau.
Sức khỏe
Thay đổi lối sống. Bỏ thói quen cũ không tốt.
Học hành, thi cử
Đổi phương pháp học sẽ hiệu quả hơn.
Đi xa, chuyển chỗ
Hợp chuyển nhà, chuyển chỗ làm.

Nghiên cứu

Phần Nghiên cứu dành cho hội viên

Nguyên văn chữ Hán của lời quẻ, Thoán, Tượng và từng hào; lời chú của Trình Di và Chu Hy (bản dịch Ngô Tất Tố); lời giảng của cụ Phan Bội Châu. Đọc đối chiếu từng câu, giải chi tiết từng hào.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên