Ý chính
Đổi mới (quẻ Cách) xong thì phải dựng cái mới. Không gì đổi được vật bằng cái vạc: bỏ gạo sống vào, nấu thành cơm chín. Nhìn hình quẻ đúng như cái vạc: hào âm dưới cùng là chân, ba hào dương giữa là bụng, hào âm thứ năm là tai, hào dương trên cùng là quai.
Người xưa coi vạc là vật quý nhất: dùng để nấu đồ tế trời đất, nấu cỗ đãi người hiền. Vua Vũ đúc chín cái vạc tượng trưng cho chín châu, vạc thành biểu tượng của quyền lực, của nước. Lời Thoán: thánh nhân nấu để tế Thượng đế, và nấu cỗ lớn để nuôi bậc thánh hiền.
Cụ Phan nhấn mạnh: cái vạc là để nuôi người hiền. Một cái mới dựng lên chỉ vững khi biết dùng người tài.
Hình tượng
木上有火,鼎。君子以正位凝命。 Mộc thượng hữu hỏa, Đỉnh. Quân tử dĩ chính vị ngưng mệnh. Trên gỗ có lửa, là quẻ Đỉnh. Người quân tử noi theo mà ngay ngắn chỗ đứng, giữ vững mệnh lệnh.
Cái vạc phải đứng ngay, ba chân vững, thì nấu mới chín. Người gánh việc lớn phải đứng ngay ở chỗ của mình, và giữ cho cái sứ mệnh được giao đọng lại, không lung lay.
Sáu hào
Hào đọc từ dưới lên.
Hào 1 · Sơ LụcVạc lật chân
鼎顛趾,利出否,得妾以其子,無咎 – Đỉnh điên chỉ, lợi xuất bĩ, đắc thiếp dĩ kỳ tử, vô cữu. Vạc lật chân lên, lợi cho việc đổ cặn bẩn ra; như lấy người thiếp mà được con, không lỗi.
Vạc úp ngược thì có vẻ hỏng, nhưng chính lúc ấy đổ được cặn cũ ra, rồi mới nấu mới. Người thiếp địa vị thấp, nhưng sinh được con thì được trọng. Cái tưởng là xấu hóa ra có ích. Tiểu Tượng: chưa trái lẽ.
Lời khuyên: Trước khi bắt đầu cái mới, hãy dọn sạch cái cũ. Cái tưởng là thất bại có khi là dịp làm sạch.
Hào 2 · Cửu NhịVạc có đồ ăn
鼎有實,我仇有疾,不我能即,吉 – Đỉnh hữu thực, ngã cừu hữu tật, bất ngã năng tức, cát. Vạc có đồ ăn đầy; kẻ ghét ta có bệnh, không đến gần ta được, tốt.
Hào 2 có thực tài, như vạc đầy. Có kẻ ghen ghét, nhưng mình giữ mình cẩn thận thì nó không làm gì được. Tiểu Tượng: cẩn thận chỗ mình đi.
Lời khuyên: Có thực tài thì có người ghen. Giữ mình cẩn thận, họ không hại được.
Hào 3 · Cửu TamTai vạc thay đổi
鼎耳革,其行塞,雉膏不食,方雨虧悔,終吉 – Đỉnh nhĩ cách, kỳ hành tắc, trĩ cao bất thực, phương vũ khuy hối, chung cát. Tai vạc bị đổi, không nhấc lên được; thịt chim trĩ béo mà không ai ăn; khi mưa xuống thì hết ăn năn, cuối cùng tốt.
Hào 3 có tài (thịt béo), nhưng không hợp với người đứng đầu (tai vạc lệch), nên không được dùng. Đợi đến lúc âm dương hòa (mưa) thì được dùng. Tiểu Tượng: mất nghĩa của nó.
Lời khuyên: Có tài mà chưa hợp với người trên thì chưa được dùng. Kiên nhẫn chờ lúc hòa hợp.
Hào 4 · Cửu TứVạc gãy chân
鼎折足,覆公餗,其形渥,凶 – Đỉnh chiết túc, phúc công tốc, kỳ hình ốc, hung. Vạc gãy chân, đổ cả nồi cháo của nhà công; người lấm láp, xấu.
Hào 4 ở chỗ cao, gánh việc lớn, nhưng lại dựa vào kẻ yếu kém ở dưới (hào 1). Chân yếu, vạc nặng, nên gãy. Đại Hệ Từ: đức mỏng mà ngôi cao, trí nhỏ mà mưu lớn, sức ít mà gánh nặng, ít khi không hỏng.
Lời khuyên: Đừng nhận việc quá sức, và đừng giao việc lớn cho người không đủ sức. Vạc gãy chân là đổ hết.
Hào 5 · Lục NgũTai vàng, quai đồng
鼎黃耳金鉉,利貞 – Đỉnh hoàng nhĩ kim huyễn, lợi trinh. Vạc tai vàng, quai bằng kim loại, lợi về giữ chính.
Người đứng đầu mềm mà giữ trung (tai vàng), có người cứng rắn giúp đỡ (quai kim loại). Như cái vạc dễ nhấc, dễ dùng. Tiểu Tượng: lấy trung làm thực.
Lời khuyên: Người lãnh đạo mềm mỏng cần có người cứng rắn bên cạnh. Hai thứ hợp nhau thì nhấc được việc lớn.
Hào 6 · Thượng CửuQuai ngọc
鼎玉鉉,大吉,無不利 – Đỉnh ngọc huyễn, đại cát, vô bất lợi. Vạc có quai bằng ngọc, rất tốt, không gì không lợi.
Ngọc vừa cứng vừa ôn nhuận. Hào 6 cứng mà ở chỗ mềm, cương nhu điều hòa. Công nuôi người đến đây trọn vẹn. Tiểu Tượng: cứng mềm điều độ.
Lời khuyên: Cứng mà ôn hòa như ngọc là đức cao nhất của người gánh việc lớn.