Thăng, nguyên hanh, dụng kiến đại nhân, vật tuất, nam chinh cát.
Đi lên, rất hanh thông; nên gặp bậc đại nhân, đừng lo; tiến về phía nam thì tốt.
Ý chính
Tụ lại (quẻ Tụy) mà chồng lên cao thì thành Thăng. Hình quẻ: cây (Tốn) ở dưới đất (Khôn). Hạt giống nằm trong lòng đất, mọc lên, lớn dần, vươn cao. Đó là hình ảnh đi lên đẹp nhất: tự nhiên, từ từ, không ai thấy cây lớn từng ngày mà cây vẫn lớn.
Khác quẻ Tấn (quẻ 35) là tiến lên như mặt trời mọc, nhanh và sáng; Thăng là lên như cây mọc, chậm mà chắc. Tốn là thuận, Khôn là thuận: lên mà thuận theo lẽ, không chen lấn, không giẫm đạp.
"Tiến về phía nam" là hướng có ánh sáng, ấm áp. Đi về phía sáng thì tốt. "Đừng lo": thời này đi lên là thuận, cứ mạnh dạn.
Hình tượng
地中生木,升。君子以順德,積小以高大。Địa trung sinh mộc, Thăng. Quân tử dĩ thuận đức, tích tiểu dĩ cao đại. Trong lòng đất mọc cây, là quẻ Thăng. Người quân tử noi theo mà thuận đức, góp cái nhỏ thành cao lớn.
Cây cổ thụ cũng bắt đầu từ một hạt nhỏ. Đức lớn cũng thế, tài lớn cũng thế: góp từng việc nhỏ mỗi ngày. Không có cây nào nhảy vọt lên cao.
Sáu hào
Hào đọc từ dưới lên.
Hào 1 · Sơ LụcĐược tin mà lên
允升,大吉 – Doãn thăng, đại cát. Được người tin mà đi lên, rất tốt.
Hào 1 ở dưới cùng, mềm mỏng, cùng chí với hai hào dương ở trên, được họ tin mà dắt lên. Tiểu Tượng: hợp chí với người trên.
Lời khuyên: Đi lên nhờ được người tin là cách lên bền nhất.
Hào 2 · Cửu NhịLòng thành, lễ đơn sơ
孚乃利用禴,無咎 – Phu nãi lợi dụng thược, vô cữu. Có lòng thành thì lễ đơn sơ cũng được, không lỗi.
Hào 2 cứng mà trung, ứng với người đứng đầu mềm (hào 5). Nó đến với người trên bằng lòng thật, không cần lễ nghi rườm rà. Tiểu Tượng: có điều mừng.
Lời khuyên: Muốn được nâng lên, hãy dùng lòng thật, không cần quà cáp.
Hào 3 · Cửu TamLên ấp không người
升虛邑 – Thăng hư ấp. Lên như vào một cái ấp không người.
Hào 3 cứng, đi lên mà phía trên toàn hào âm, không ai cản, như đi vào một thành trống. Dễ dàng. Tiểu Tượng: không có gì phải ngờ.
Lời khuyên: Khi đường đi lên thông suốt, cứ đi. Nhưng đừng vì dễ mà chủ quan.
Hào 4 · Lục TứVua tế ở núi Kỳ
王用亨于岐山,吉,無咎 – Vương dụng hưởng vu Kỳ Sơn, cát, vô cữu. Vua dùng để tế ở núi Kỳ, tốt, không lỗi.
Núi Kỳ là đất phát tích của nhà Chu. Văn Vương ở đó, tài đức lớn mà vẫn thuận phục nhà Thương, lo việc tế lễ, giữ đạo bề tôi. Hào 4 ở gần ngôi cao mà thuận, nên tốt. Tiểu Tượng: thuận việc.
Lời khuyên: Đã lên cao rồi mà vẫn giữ phận, thuận lẽ, thì được yên.
Hào 5 · Lục NgũLên từng bậc
貞吉,升階 – Trinh cát, thăng giai. Giữ chính thì tốt, lên từng bậc thềm.
Người đứng đầu đã lên đến chỗ cao nhất. Lên thì lên từng bậc, chắc chắn, giữ chính. Tiểu Tượng: được thỏa chí lớn.
Lời khuyên: Đến gần đỉnh rồi, càng phải bước từng bậc, không nhảy cóc.
Hào 6 · Thượng LụcLên trong mê muội
冥升,利于不息之貞 – Minh thăng, lợi vu bất tức chi trinh. Lên mãi mà mê muội; chỉ lợi khi đem cái không ngừng ấy dùng vào việc giữ chính.
Đã lên đến đỉnh mà vẫn muốn lên, mê muội không biết dừng. Kinh khuyên: nếu cái sức không ngừng ấy đem dùng vào việc tu đức, giữ chính, thì tốt. Tiểu Tượng: tiêu hao không giàu.
Lời khuyên: Lên đến đỉnh rồi mà vẫn tham thêm chức, thêm của thì sẽ tiêu hao. Hãy chuyển sang lên trong đức.
Thực hành
Quẻ Thăng dạy cách đi lên: như cây mọc, thuận theo lẽ, góp nhỏ thành lớn. Lên nhờ được người tin; đến với người trên bằng lòng thật; đường thông thì đi mà đừng chủ quan; lên cao vẫn giữ phận; gần đỉnh thì bước từng bậc. Và đến đỉnh rồi, đừng tham lên mãi trong danh lợi; hãy lên trong đức, vì đức thì không có đỉnh.
Phần Thực hành dành cho hội viên
Bài học Đạo người quân tử của quẻ Thăng: đem ý quẻ vào cách làm việc, cư xử hằng ngày. Kèm chuyện đời thường và chuyện xưa trong sử Việt để thấy quẻ ứng vào việc thật ra sao.
Đây là thời đi lên: thăng tiến, phát triển, lớn mạnh. Hãy lên từ từ và chắc, như cây mọc. Góp từng việc nhỏ mỗi ngày. Tìm người giỏi để học, để được giúp. Đừng lo. Nhưng khi đã lên cao, đừng tham lên mãi; hãy nuôi đức.
Thuận đi, nhất là chuyến đi để học hỏi hay nhận việc mới.
Nghiên cứu
Phần Nghiên cứu dành cho hội viên
Nguyên văn chữ Hán của lời quẻ, Thoán, Tượng và từng hào; lời chú của Trình Di và Chu Hy (bản dịch Ngô Tất Tố); lời giảng của cụ Phan Bội Châu. Đọc đối chiếu từng câu, giải chi tiết từng hào.