Lời quẻ
萃,亨。王假有廟,利見大人,亨,利貞。用大牲吉,利有攸往。
Tụy, hanh. Vương cách hữu miếu, lợi kiến đại nhân, hanh, lợi trinh. Dụng đại sinh cát, lợi hữu du vãng.
Tụ họp thì hanh thông. Vua đến nhà miếu; lợi về gặp bậc đại nhân, hanh thông, lợi về giữ chính. Dùng lễ vật lớn thì tốt, lợi cho việc tiến tới.
Ý chính
Vật gặp nhau (quẻ Cấu) thì tụ lại. Tụy là tụ họp. Nước đầm ở trên mặt đất, nước tụ lại thành đầm. Người tụ lại thành làng, thành nước.
Lời quẻ chỉ ra mấy điều cần cho một cuộc tụ họp. "Vua đến nhà miếu": người xưa tụ lòng người bằng việc thờ tổ tiên, tức có một cái gốc chung, một giá trị chung. "Gặp đại nhân": phải có người đứng đầu đáng tin. "Lợi trinh": tụ vì lẽ chính, không vì lợi riêng. "Dùng lễ vật lớn": thời thịnh thì không nên keo kiệt trong việc chung.
Lời Thoán: xem cái người ta tụ về, thì thấy được tình của trời đất muôn vật.
Hình tượng
澤上於地,萃。君子以除戎器,戒不虞。 Trạch thượng ư địa, Tụy. Quân tử dĩ trừ nhung khí, giới bất ngu. Đầm ở trên đất, là quẻ Tụy. Người quân tử noi theo mà sửa sang binh khí, đề phòng điều bất ngờ.
Nước tụ nhiều thì có lúc vỡ bờ. Người tụ đông thì dễ sinh tranh chấp, dễ bị kẻ ngoài dòm ngó. Chính lúc đông vui là lúc phải lo đề phòng. Cụ Phan nói: tụ được mà không giữ được, thì tụ cũng như không.
Sáu hào
Hào đọc từ dưới lên.
Hào 1 · Sơ LụcCó lòng tin mà không bền
有孚不終,乃亂乃萃。若號,一握為笑,勿恤,往無咎 – Hữu phu bất chung, nãi loạn nãi tụy. Nhược hiệu, nhất ác vi tiếu, vật tuất, vãng vô cữu. Có lòng tin mà không giữ đến cùng, nên lòng rối loạn, tụ bậy. Nếu biết kêu lên tìm người đúng, một cái bắt tay thì vui cười; đừng lo, cứ đi thì không lỗi.
Hào 1 muốn theo người đúng (hào 4), nhưng bị đám đông bên cạnh kéo đi, lòng lung lay. Nếu biết dứt ra, gọi người mình thật sự tin, thì một cái bắt tay là xong. Tiểu Tượng: chí bị rối.
Lời khuyên: Đứng giữa đám đông mà lòng lung lay, hãy tìm về người mình thật sự tin.
Hào 2 · Lục NhịĐược dẫn đến thì tốt
引吉,無咎,孚乃利用禴 – Dẫn cát, vô cữu, phu nãi lợi dụng thược. Được dắt dẫn đến thì tốt, không lỗi; có lòng thành thì lễ đơn sơ cũng được.
Hào 2 trung chính, ứng với người đứng đầu (hào 5). Có người dẫn thì đến, không chen lấn. Lòng thành thì lễ mọn cũng đủ (lễ Thược là lễ tế mùa xuân, đơn giản). Tiểu Tượng: giữ trung chưa đổi.
Lời khuyên: Đến với tập thể bằng lòng thật, không cần phô trương.
Hào 3 · Lục TamMuốn tụ mà than thở
萃如嗟如,無攸利,往無咎,小吝 – Tụy như ta như, vô du lợi, vãng vô cữu, tiểu lận. Muốn tụ mà phải than thở, không lợi gì; cứ đi thì không lỗi, chỉ hơi đáng tiếc.
Hào 3 không trung không chính, muốn tụ với ai cũng không ai nhận. Than thở. Nhưng đi lên theo hào 6 thì vẫn được, chỉ hơi kém. Tiểu Tượng: người trên thuận nhận.
Lời khuyên: Chưa tìm được chỗ hợp thì đừng nản. Mạnh dạn tìm đến, dù chỗ ấy chưa hoàn hảo.
Hào 4 · Cửu TứRất tốt mới không lỗi
大吉,無咎 – Đại cát, vô cữu. Phải rất tốt thì mới không lỗi.
Hào 4 ở gần người đứng đầu, lại được cả đám dưới tụ về mình. Chỗ ấy dễ bị nghi là lấn quyền. Phải thật sự tốt, thật sự công tâm, thì mới không bị trách. Tiểu Tượng: chỗ đứng không xứng.
Lời khuyên: Được nhiều người theo mà mình không phải người đứng đầu, hãy hết sức công tâm và khiêm tốn.
Hào 5 · Cửu NgũTụ vì có ngôi
萃有位,無咎。匪孚,元永貞,悔亡 – Tụy hữu vị, vô cữu. Phỉ phu, nguyên vĩnh trinh, hối vong. Người ta tụ về vì mình có ngôi, không lỗi. Nếu có người chưa tin, thì tu đức lớn, bền, chính, rồi hết ăn năn.
Người đứng đầu được người tụ về, nhưng có người chỉ tụ vì cái ghế, chưa thật lòng. Cách sửa không phải là ép, mà là tự tu đức cho lớn, cho bền. Tiểu Tượng: chí chưa sáng rộng.
Lời khuyên: Người ta theo mình vì chức thì chưa đủ. Hãy làm sao để người ta theo vì đức.
Hào 6 · Thượng LụcThan khóc chảy nước mắt
齎咨涕洟,無咎 – Tê tư thế di, vô cữu. Than thở, nước mắt nước mũi chảy, không lỗi.
Hào cuối ở ngoài, không ai tụ cùng, buồn khổ. Nhưng biết buồn, biết lo, thì không lỗi. Tiểu Tượng: chưa yên được ở trên.
Lời khuyên: Bị đứng ngoài tập thể thì buồn. Hãy để nỗi buồn ấy giúp mình xem lại mình.