Quẻ 11 / 64

Thái Thông suốt, yên vui

Địa Thiên Thái 泰 · trên Khôn (đất), dưới Càn (trời)

“Thời thông suốt là lúc trên dưới gặp nhau; đang yên thì phải nhớ lúc nguy.”

Gieo quẻ

Lời quẻ

泰,小往大來,吉亨。

Thái, tiểu vãng đại lai, cát hanh.

Thông suốt: cái nhỏ đi ra, cái lớn đi vào; tốt, hanh thông.

Ý chính

Nhìn hình quẻ thì thấy lạ: đất ở trên, trời ở dưới. Nhưng chính đó là điều tốt. Khí trời vốn bay lên, khí đất vốn chìm xuống. Khi trời ở dưới, đất ở trên, hai khí đi về phía nhau và gặp nhau. Trời đất giao nhau thì muôn vật thông. Ngược lại, quẻ Bĩ (quẻ 12) trời trên đất dưới, mỗi bên đi một ngả, thì bế tắc.

Lời Thoán áp vào việc người: trên dưới giao nhau thì chí hướng giống nhau. Người lãnh đạo chịu xuống với dân, dân được nói lên với người lãnh đạo, thì mọi việc thông. Bên trong là quân tử, bên ngoài là tiểu nhân; đạo quân tử lớn lên, đạo tiểu nhân tiêu đi. "Cái nhỏ đi ra, cái lớn đi vào" là vậy.

Hình tượng

天地交,泰。后以財成天地之道,輔相天地之宜,以左右民。 Thiên địa giao, Thái. Hậu dĩ tài thành thiên địa chi đạo, phụ tướng thiên địa chi nghi, dĩ tả hữu dân. Trời đất giao nhau, là quẻ Thái. Người cầm quyền noi theo mà cắt xén cho vừa đạo trời đất, giúp đỡ cho hợp lẽ trời đất, để nâng đỡ dân.

Trời đất cho mưa nắng, bốn mùa, nhưng không tự sắp xếp thành lịch gieo trồng. Người làm việc nước phải biết "cắt xén" (tài thành): chia ra mùa vụ, làm thủy lợi, đặt luật lệ, sao cho cái tự nhiên trời đất ban cho trở thành ích lợi cho dân.

Sáu hào

Hào đọc từ dưới lên.

Hào 1 · Sơ CửuNhổ cỏ tranh, kéo cả chùm rễ

拔茅茹,以其彙,征吉 – Bạt mao nhự, dĩ kỳ vị, chinh cát. Nhổ cỏ tranh thì kéo lên cả chùm rễ, cùng với cả đám; tiến lên thì tốt.

Đầu thời thịnh, người tốt dắt nhau cùng ra làm việc. Nhổ một cây cỏ tranh thì cả chùm rễ dính nhau đi theo. Một người hiền được dùng thì kéo theo nhiều người hiền.

Lời khuyên: Thời thuận thì cùng nhau tiến, đừng đi một mình. Giới thiệu người giỏi khác cùng làm.

Hào 2 · Cửu NhịBao dung cả cái hoang dã

包荒,用馮河,不遐遺,朋亡,得尚于中行 – Bao hoang, dụng bằng hà, bất hà di, bằng vong, đắc thượng vu trung hành. Bao dung được cả những gì thô tháp; dám lội qua sông khi cần; không bỏ sót người ở xa; không kéo bè kéo cánh; nhờ thế mà hợp với đạo trung.

Cụ Phan nói hào này "đạo lý rất hoàn toàn, quy mô rất đầy đủ". Đây là chân dung người làm việc lớn thời thịnh: lòng rộng chứa được người kém, có dũng khí quyết đoán, nhớ đến người ở xa, và không phe phái.

Lời khuyên: Bốn đức của người cầm việc thời thuận: rộng lượng, quyết đoán, chu đáo, công tâm.

Hào 3 · Cửu TamKhông có bằng nào mà không nghiêng

無平不陂,無往不復,艱貞無咎。勿恤其孚,于食有福 – Vô bình bất bí, vô vãng bất phục, gian trinh vô cữu. Vật tuất kỳ phu, vu thực hữu phúc. Không có chỗ bằng nào mà không có lúc nghiêng, không có cái đi nào mà không trở lại. Biết gian nan mà giữ chính thì không lỗi. Đừng lo, cứ giữ lòng tin, thì vẫn hưởng được phúc.

Đây là câu nổi tiếng nhất của quẻ. Thái đã đi được nửa đường, đang ở đỉnh. Kinh nhắc: đỉnh rồi sẽ có dốc. Ngay giữa lúc yên vui, phải nhớ đến gian nan, giữ mình cho chính. Làm được vậy thì phúc vẫn còn.

Lời khuyên: Đang thuận lợi nhất thì hãy chuẩn bị cho lúc khó. Đừng lo sợ, nhưng đừng chủ quan.

Hào 4 · Lục TứBay lả tả kéo nhau xuống

翩翩,不富以其鄰,不戒以孚 – Phiên phiên, bất phú dĩ kỳ lân, bất giới dĩ phu. Bay lả tả, không giàu mà kéo theo được láng giềng, không cần răn bảo mà cùng một lòng.

Đã sang nửa sau của thời Thái. Ba hào âm ở trên, như chim bay lả tả, kéo nhau đi xuống. Cụ Phan hiểu đây là bọn tiểu nhân thấy thời Thái đã quá nửa thì rủ nhau quay vào. Không cần ai xúi, chúng tự cùng một lòng.

Lời khuyên: Khi thấy những người cơ hội bắt đầu tụ lại, đó là dấu hiệu thời thịnh đang qua.

Hào 5 · Lục NgũVua Đế Ất gả em gái

帝乙歸妹,以祉元吉 – Đế Ất quy muội, dĩ chỉ nguyên cát. Vua Đế Ất gả em gái, nhờ vậy được phúc, rất tốt.

Người đứng đầu mềm mỏng, chịu hạ mình tin dùng người hiền ở dưới (hào 2), như vua đem em gái gả cho người thường. Quên cái tôn quý của mình để kết với người giỏi.

Lời khuyên: Ở vị trí cao, hãy hạ mình để kết nối với người tài. Đó là cách kéo dài thời thịnh.

Hào 6 · Thượng LụcThành đổ xuống hào

城復于隍,勿用師。自邑告命,貞吝 – Thành phục vu hoàng, vật dụng sư. Tự ấp cáo mệnh, trinh lận. Tường thành đổ xuống lấp hào; đừng dùng quân. Chỉ ra lệnh trong ấp mình; dù chính cũng đáng tiếc.

Thái đến cùng thì thành Bĩ. Tường thành vốn đắp bằng đất đào từ hào lên, nay lại đổ xuống hào. Lúc này dùng sức mạnh không cứu được. Chỉ còn giữ được trong phạm vi nhỏ của mình.

Lời khuyên: Khi thời thịnh đã hết, đừng cố níu bằng sức mạnh. Thu về, giữ cái gốc nhỏ.

Thực hành

Quẻ Thái dạy cách sống trong thời thuận: kéo người giỏi cùng tiến, rộng lượng mà công tâm, hạ mình kết nối với người dưới. Và quan trọng nhất là câu "không có bằng nào mà không nghiêng": giữa lúc thịnh nhất phải nghĩ đến lúc suy. Thời thịnh không tự kéo dài; nó kéo dài nhờ người biết lo.

Phần Thực hành dành cho hội viên

Bài học Đạo người quân tử của quẻ Thái: đem ý quẻ vào cách làm việc, cư xử hằng ngày. Kèm chuyện đời thường và chuyện xưa trong sử Việt để thấy quẻ ứng vào việc thật ra sao.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên

Nếu gieo được quẻ này

Đây là thời thuận lợi: mọi người đồng lòng, việc trôi chảy. Hãy tận dụng để làm việc lớn, kéo người giỏi cùng làm. Nhưng đừng quên chuẩn bị cho lúc khó, vì thuận rồi sẽ có lúc nghịch. Càng gần cuối thời thuận, càng nên thu về giữ gốc.

Gợi ý theo từng việc

Công việc
Thời thuận, trên dưới hòa hợp. Hợp để mở rộng, hợp tác, làm việc lớn. Lúc thuận nhất cũng đừng chủ quan.
Tiền bạc, làm ăn
Làm ăn hanh thông, tiền vào đều. Nhớ để dành cho lúc khó, vì thịnh rồi sẽ có suy.
Tình cảm, gia đình
Hòa thuận, cởi mở, hợp để cưới hỏi hay hàn gắn. Trân trọng lúc êm ấm này.
Sức khỏe
Sức khỏe ổn, tinh thần thoải mái. Giữ nếp sống tốt để duy trì lâu.
Học hành, thi cử
Học vào, thi thuận. Cứ đều tay mà làm.
Đi xa, chuyển chỗ
Rất thuận để đi, gặp gỡ, kết nối.

Nghiên cứu

Phần Nghiên cứu dành cho hội viên

Nguyên văn chữ Hán của lời quẻ, Thoán, Tượng và từng hào; lời chú của Trình Di và Chu Hy (bản dịch Ngô Tất Tố); lời giảng của cụ Phan Bội Châu. Đọc đối chiếu từng câu, giải chi tiết từng hào.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên