Quẻ 2 / 64

Khôn Đức dày của đất

Bát Thuần Khôn 坤 · trên Khôn (đất), dưới Khôn (đất)

“Mạnh như đất là mạnh ở sức chịu, sức chở và sức theo cho đúng.”

Gieo quẻ

Lời quẻ

坤,元亨,利牝馬之貞。君子有攸往,先迷後得主,利。西南得朋,東北喪朋。安貞吉。

Khôn: nguyên hanh, lợi tẫn mã chi trinh. Quân tử hữu du vãng, tiên mê hậu đắc chủ, lợi. Tây Nam đắc bằng, Đông Bắc táng bằng. An trinh cát.

Khôn cũng khởi đầu lớn và thông suốt, lợi ở sự bền bỉ của con ngựa cái. Người quân tử có việc phải đi: đi trước thì lạc, đi sau thì gặp chủ, có lợi. Về Tây Nam được bạn, về Đông Bắc mất bạn. Yên lòng giữ chính thì tốt.

Ý chính

Nếu Càn là trời, là sức khởi xướng, thì Khôn là đất, là sức đón nhận và nuôi lớn. Hạt giống do trời gieo, nhưng chính đất mới làm nó thành cây. Hai quẻ không hơn kém nhau; thiếu một bên thì không có gì sinh ra được.

Đức của Khôn là thuận. Thuận ở đây không phải là ai bảo gì nghe nấy, mà là biết vai của mình, theo đúng người đáng theo, và làm việc của mình đến nơi đến chốn. Vì vậy lời quẻ chọn hình ảnh con ngựa cái: hiền, nhưng đi đường xa không biết mỏi.

Câu "đi trước thì lạc, đi sau thì được" là lời khuyên cho người ở vai phụ trợ: đừng giành phần dẫn đầu, hãy để người cầm lái cầm lái, mình lo phần việc của mình cho chắc. "Tây Nam được bạn, Đông Bắc mất bạn" thường được hiểu là có lúc mình ở giữa đồng loại, có lúc phải rời đồng loại để theo việc lớn. Mất bạn mà theo đúng đường thì cuối cùng vẫn có phúc.

Cụ Phan Bội Châu nói gọn: Càn tốt nhất ở chữ kiện (mạnh), Khôn tốt nhất ở chữ hậu (dày).

Hình tượng

地勢坤,君子以厚德載物。 Địa thế Khôn, quân tử dĩ hậu đức tải vật. Thế đất là Khôn; người quân tử noi theo mà lấy đức dày để chở muôn vật.

Đất không chọn cái gì để chở. Núi cũng chở, cỏ cũng chở, sạch cũng nhận, bẩn cũng nhận. Câu "hậu đức tải vật" là bài học về lòng rộng: muốn gánh được nhiều người, nhiều việc thì cái đức phải dày trước đã. Câu này cùng với câu "tự cường bất tức" của quẻ Càn được nhiều trường học lấy làm khẩu hiệu.

Sáu hào

Hào đọc từ dưới lên.

Hào 1 · Sơ LụcĐạp sương, biết băng sắp đến

履霜,堅冰至 – Lý sương, kiên băng chí. Chân giẫm lên sương muối thì biết băng cứng sắp đến.

Sương muối mỏng thôi, nhưng nó báo mùa đông đang về. Cái xấu nào cũng bắt đầu nhỏ như thế. Văn ngôn giảng thêm một câu ai cũng nên nhớ: nhà tích thiện ắt có phúc thừa, nhà tích ác ắt có họa thừa; chuyện con hại cha, tôi giết vua không phải do một sớm một chiều, mà do không sớm nhận ra từ đầu.

Lời khuyên: Thấy dấu hiệu nhỏ thì xử lý ngay, đừng đợi thành băng.

Hào 2 · Lục NhịThẳng, vuông, lớn

直方大,不習,無不利 – Trực, phương, đại, bất tập, vô bất lợi. Ngay thẳng, vuông vức, rộng lớn; không cần tập mà không gì không lợi.

Đây là hào đẹp nhất của quẻ, mang trọn đức của đất. Trong lòng ngay thẳng, cư xử đúng mực như mặt đất phẳng, lòng dạ rộng như đất trải ra bốn phía. Người như thế làm gì cũng thuận tự nhiên, không phải gồng, không phải tính toán. Văn ngôn tóm: kính để giữ lòng ngay, nghĩa để giữ việc làm vuông; có kính có nghĩa thì đức không lẻ loi.

Lời khuyên: Giữ lòng ngay và việc làm đúng mực, mọi chuyện sẽ tự thuận.

Hào 3 · Lục TamGiữ cái đẹp ở bên trong

含章可貞,或從王事,無成有終 – Hàm chương khả trinh, hoặc tòng vương sự, vô thành hữu chung. Ngậm giữ vẻ đẹp bên trong, có thể giữ bền. Nếu theo làm việc lớn cho người trên, đừng nhận thành công về mình, nhưng làm cho trọn.

Người có tài mà ở vai giúp việc. Kinh không bảo giấu tài, mà bảo đừng khoe tài, đợi đúng lúc thì đem ra (Tiểu Tượng: "đúng thời thì phát"). Khi làm việc cho người khác, công thành thì để thuộc về việc chung, mình chỉ lo làm cho xong. Văn ngôn gọi đó là đạo của đất, đạo của vợ, đạo của bề tôi.

Lời khuyên: Làm giỏi phần mình, để thành quả cho việc chung, đừng tranh tiếng.

Hào 4 · Lục TứThắt miệng túi

括囊,無咎,無譽 – Quát nang, vô cữu, vô dự. Thắt miệng túi lại, không lỗi, cũng không khen.

Hào 4 ở sát người đứng đầu mà tài không đủ mạnh, thời thế lại bế tắc. Văn ngôn nói: trời đất bế tắc thì người hiền ẩn đi. Lúc ấy nên kín miệng, cẩn thận, không nói điều thừa. Không được khen, nhưng cũng không mắc họa.

Lời khuyên: Thời không thuận thì nói ít, làm chắc, giữ mình.

Hào 5 · Lục NgũXiêm màu vàng

黃裳,元吉 – Hoàng thường, nguyên cát. Xiêm (váy dưới) màu vàng, rất tốt.

Vàng là màu ở giữa trong năm màu, tượng cho đức trung. Xiêm là đồ mặc phía dưới, tượng cho sự khiêm. Người ở chỗ cao mà giữ đức trung, giữ vẻ khiêm nhường, cái đẹp ở bên trong rồi tỏa ra việc làm. Văn ngôn khen đó là cái đẹp tột bậc.

Lời khuyên: Ở địa vị cao, hãy giữ mực trung và khiêm nhường; cái đẹp thật nằm ở bên trong.

Hào 6 · Thượng LụcRồng đánh nhau ngoài đồng

龍戰于野,其血玄黃 – Long chiến vu dã, kỳ huyết huyền hoàng. Rồng đánh nhau ngoài đồng, máu đen máu vàng.

Âm lên đến cực, tự cho mình ngang với dương, rồi tranh nhau. Hai bên cùng chảy máu: đen là màu trời, vàng là màu đất. Cụ Phan gọi đây là "lưỡng bại câu thương", hai bên cùng thua. Người vốn ở vai phụ mà lấn quá phận thì không ai được gì.

Lời khuyên: Đừng để sự thuận theo biến thành tranh giành. Tranh đến cùng thì cả hai cùng mất.

Dụng LụcBền mãi

用六,利永貞 – Dụng Lục, lợi vĩnh trinh. Cách dùng sức mềm: lợi ở chỗ giữ chính lâu dài.

Mềm mà không bền thì thành ra yếu. Cái hay của đức Khôn là mềm mà lâu, thuận mà không đổi lòng.

Thực hành

Quẻ Khôn dạy cách làm người ở vị trí thứ hai, mà ai cũng có lúc ở vị trí ấy: làm con, làm nhân viên, làm phó, làm người hỗ trợ. Bốn điều cần giữ: thấy cái xấu từ khi còn nhỏ (hào 1); lòng ngay, việc đúng (hào 2); có tài mà không tranh công (hào 3, hào 5); và không lấn quá phận (hào 6). Trên hết là "hậu đức tải vật": lòng phải đủ rộng để chứa người khác.

Phần Thực hành dành cho hội viên

Bài học Đạo người quân tử của quẻ Khôn: đem ý quẻ vào cách làm việc, cư xử hằng ngày. Kèm chuyện đời thường và chuyện xưa trong sử Việt để thấy quẻ ứng vào việc thật ra sao.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên

Nếu gieo được quẻ này

Thời của anh/chị là thời nên theo, nên đỡ, chưa phải thời dẫn đầu. Hãy tìm đúng người, đúng việc để góp sức, làm cho chắc, đừng tranh trước. Kiên nhẫn như đất thì việc sẽ thành. Nếu đang có dấu hiệu xấu nhỏ, xử lý ngay từ bây giờ.

Gợi ý theo từng việc

Công việc
Hợp vai người hỗ trợ, làm nền cho người khác hơn là đứng đầu. Theo người dẫn đường đúng thì được việc.
Tiền bạc, làm ăn
Tiền đến từ sự bền bỉ, tích lũy từng chút, không từ đánh lớn. Giữ chắc vốn là chính.
Tình cảm, gia đình
Bao dung, nhẫn nại là chìa khóa. Lắng nghe nhiều hơn tranh luận, gia đình sẽ yên.
Sức khỏe
Thấy dấu hiệu nhỏ thì để ý ngay, đừng đợi thành chuyện lớn. Ăn ngủ điều độ, nhẹ nhàng mà đều.
Học hành, thi cử
Học chắc từ gốc, ôn đi ôn lại phần căn bản. Không cần học mẹo, cứ đều tay là tiến.
Đi xa, chuyển chỗ
Đi được, nhất là đi cùng người quen biết hoặc có người dẫn. Tránh tự ý đổi lộ trình.

Nghiên cứu

Phần Nghiên cứu dành cho hội viên

Nguyên văn chữ Hán của lời quẻ, Thoán, Tượng và từng hào; lời chú của Trình Di và Chu Hy (bản dịch Ngô Tất Tố); lời giảng của cụ Phan Bội Châu. Đọc đối chiếu từng câu, giải chi tiết từng hào.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên