Quẻ 63 / 64

Ký Tế Đã xong

Thủy Hỏa Ký Tế 既濟 · trên Khảm (nước), dưới Li (lửa)

“Việc đã xong là lúc dễ sinh loạn nhất; thành công rồi thì càng phải lo trước cái họa mà phòng.”

Gieo quẻ

Lời quẻ

既濟,亨小,利貞,初吉終亂。

Ký tế, hanh tiểu, lợi trinh, sơ cát chung loạn.

Đã xong, việc nhỏ cũng hanh thông; lợi về giữ chính; lúc đầu tốt, cuối cùng loạn.

Ý chính

Ký Tế nghĩa là đã qua sông, đã xong việc. Nhìn hình quẻ thì thấy đây là quẻ duy nhất mà cả sáu hào đều đúng chỗ: hào dương ở vị trí lẻ, hào âm ở vị trí chẵn. Mọi thứ đâu ra đấy, hoàn hảo. Nước ở trên, lửa ở dưới: nước nấu bằng lửa thì chín, việc đã thành.

Nhưng lời quẻ lại nói một câu làm người ta giật mình: "lúc đầu tốt, cuối cùng loạn". Vì sao? Vì khi mọi thứ đã hoàn hảo, người ta sinh lười, sinh kiêu, thôi cố gắng. Và cái hoàn hảo không thể đứng yên; không đi lên được nữa thì chỉ còn đi xuống. Nước trên lửa: lửa mạnh thì nước cạn, nước tràn thì lửa tắt. Cân bằng ấy rất mong manh.

Lời Thoán: dừng lại thì loạn, đạo cùng.

Hình tượng

水在火上,既濟。君子以思患而豫防之。 Thủy tại hỏa thượng, Ký tế. Quân tử dĩ tư hoạn nhi dự phòng chi. Nước ở trên lửa, là quẻ Ký Tế. Người quân tử noi theo mà nghĩ trước đến tai họa để phòng ngừa.

Nồi nước đang sôi trên bếp là lúc phải canh chừng nhất: sơ ý thì trào, thì cạn. Việc đã thành là lúc phải nghĩ: cái gì có thể làm nó hỏng? Phòng trước khi họa đến.

Sáu hào

Hào đọc từ dưới lên.

Hào 1 · Sơ CửuKéo bánh xe lại, ướt đuôi

曳其輪,濡其尾,無咎 – Duệ kỳ luân, nhu kỳ vĩ, vô cữu. Kéo bánh xe lại, như con cáo qua sông bị ướt đuôi; không lỗi.

Mới xong việc, đừng hăng hái lao tiếp. Kéo bánh xe lại cho chậm. Ướt đuôi một chút cũng không sao, miễn không chìm. Tiểu Tượng: theo nghĩa thì không lỗi.

Lời khuyên: Vừa thành công, đừng vội lao vào việc mới. Chậm lại một chút.

Hào 2 · Lục NhịMất màn che xe, đừng đuổi

婦喪其茀,勿逐,七日得 – Phụ táng kỳ phất, vật trục, thất nhật đắc. Người phụ nữ mất tấm màn che xe; đừng đuổi tìm, bảy ngày sẽ được lại.

Hào 2 trung chính, nhưng người trên (hào 5) đã đủ đầy, không cần mình, nên mình như bị bỏ quên, mất chỗ che. Đừng chạy theo cầu cạnh. Giữ đức trung thì đến lúc sẽ được dùng. Tiểu Tượng: vì giữ đạo trung.

Lời khuyên: Lúc mọi thứ đã ổn, mình có thể bị quên. Đừng chạy theo, giữ mình, rồi sẽ đến lượt.

Hào 3 · Cửu TamCao Tông đánh Quỷ Phương

高宗伐鬼方,三年克之,小人勿用 – Cao Tông phạt Quỷ Phương, tam niên khắc chi, tiểu nhân vật dụng. Vua Cao Tông đánh nước Quỷ Phương, ba năm mới thắng; đừng dùng kẻ tiểu nhân.

Thời đã xong mà còn muốn mở rộng thêm, phải đánh lâu, tốn kém. Một vị vua giỏi như Cao Tông còn mất ba năm. Việc ấy mà giao cho kẻ tiểu nhân thì hỏng. Tiểu Tượng: mỏi mệt lắm.

Lời khuyên: Đã thành công mà muốn mở rộng thêm, hãy biết rằng sẽ tốn công rất lâu. Và đừng giao cho người không đáng tin.

Hào 4 · Lục TứÁo rách dự phòng

繻有衣袽,終日戒 – Nhu hữu y như, chung nhật giới. Thuyền rò có sẵn giẻ rách để nhét; suốt ngày đề phòng.

Đi thuyền thì sẵn giẻ để bịt chỗ rò. Hào 4 đã qua nửa quẻ, biết rằng cái tốt sắp có vết nứt, nên cả ngày giữ cảnh giác. Tiểu Tượng: có điều nghi.

Lời khuyên: Lúc mọi thứ ổn, hãy chuẩn bị sẵn phương án cho lúc rò rỉ.

Hào 5 · Cửu NgũNhà đông giết bò không bằng nhà tây tế đơn sơ

東鄰殺牛,不如西鄰之禴祭,實受其福 – Đông lân sát ngưu, bất như tây lân chi thược tế, thực thụ kỳ phúc. Láng giềng phía đông giết bò tế lễ, không bằng láng giềng phía tây tế lễ đơn sơ; nhà tây thật sự được phúc.

Lúc thịnh, người ta dễ làm lễ to, phô trương. Nhưng phúc không ở lễ to, mà ở lòng thành. Lễ đơn sơ mà thật lòng được phúc hơn. Tiểu Tượng: không bằng đúng thời của nhà tây; được phúc lớn.

Lời khuyên: Đã thành đạt, đừng phô trương. Giữ sự giản dị và thật lòng thì phúc mới bền.

Hào 6 · Thượng LụcƯớt đầu

濡其首,厲 – Nhu kỳ thủ, lệ. Ướt cả đầu, nguy.

Đến cuối Ký Tế, không chỉ ướt đuôi mà ướt cả đầu, tức sắp chìm. Cái đã xong bắt đầu đổ. Tiểu Tượng: sao lâu được.

Lời khuyên: Không đề phòng thì cái đã xong sẽ đổ. Đừng chờ nước ngập đầu mới lo.

Thực hành

Quẻ Ký Tế dạy cách sống khi việc đã thành: thành công là lúc dễ sinh loạn nhất. Chậm lại, đừng lao tiếp; bị quên thì giữ mình; mở rộng thì biết là tốn lâu và đừng dùng người xấu; chuẩn bị sẵn cho lúc rò rỉ; giữ giản dị và thật lòng. Và trên hết: nghĩ trước đến họa để phòng.

Phần Thực hành dành cho hội viên

Bài học Đạo người quân tử của quẻ Ký Tế: đem ý quẻ vào cách làm việc, cư xử hằng ngày. Kèm chuyện đời thường và chuyện xưa trong sử Việt để thấy quẻ ứng vào việc thật ra sao.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên

Nếu gieo được quẻ này

Việc anh/chị hỏi đã hoặc sắp hoàn thành. Chúc mừng, nhưng đừng chủ quan. Đây là lúc dễ sinh lơ là nhất. Hãy nghĩ trước những gì có thể hỏng và chuẩn bị. Giữ sự giản dị. Đừng lao vào việc mới quá vội.

Gợi ý theo từng việc

Công việc
Việc đã xong. Lúc đầu tốt, sau dễ rối nếu lơ là. Giữ thành quả cẩn thận.
Tiền bạc, làm ăn
Đã có thành quả, phòng ngừa rủi ro về sau.
Tình cảm, gia đình
Đã ổn định, đừng chủ quan.
Sức khỏe
Đã khỏi, phòng tái phát.
Học hành, thi cử
Đã đạt, đừng ngủ quên.
Đi xa, chuyển chỗ
Đến nơi thuận, về cẩn thận.

Nghiên cứu

Phần Nghiên cứu dành cho hội viên

Nguyên văn chữ Hán của lời quẻ, Thoán, Tượng và từng hào; lời chú của Trình Di và Chu Hy (bản dịch Ngô Tất Tố); lời giảng của cụ Phan Bội Châu. Đọc đối chiếu từng câu, giải chi tiết từng hào.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên