Quẻ 43 / 64

Quải Quyết dứt

Trạch Thiên Quải 夬, có sách đọc là Quyết · trên Đoài (đầm), dưới Càn (trời)

“Dẹp cái xấu thì phải công khai, rõ ràng, có lòng thành và biết nguy; dùng lẽ phải chứ đừng dùng gươm giáo, và đừng giữ ơn lộc cho riêng mình.”

Gieo quẻ

Lời quẻ

夬,揚于王庭,孚號有厲。告自邑,不利即戎,利有攸往。

Quải, dương vu vương đình, phu hiệu hữu lệ. Cáo tự ấp, bất lợi tức nhung, lợi hữu du vãng.

Quyết dứt: nêu rõ ở sân vua, lấy lòng thành mà hô hào, biết là có nguy. Báo từ trong ấp mình, không lợi về việc dùng binh; lợi cho việc tiến tới.

Ý chính

Thêm mãi (quẻ Ích) thì đầy, đầy thì phải vỡ. Quải nghĩa là quyết, là dứt. Hình quẻ: năm hào dương từ dưới lên, chỉ còn một hào âm trên cùng. Người quân tử đã đông, kẻ tiểu nhân chỉ còn một. Đây là lúc dứt nó đi.

Nhưng lời quẻ dặn rất kỹ cách dứt. Thứ nhất, "nêu rõ ở sân vua": công khai tội của nó trước mọi người, không mưu ngầm. Thứ hai, "lấy lòng thành mà hô hào, biết là có nguy": dù đang mạnh vẫn phải cẩn thận, vì kẻ tiểu nhân dù chỉ còn một vẫn có thể gây họa. Thứ ba, "báo từ trong ấp mình": sửa mình trước. Thứ tư, "không lợi dùng binh": dùng lẽ phải, đừng dùng sức mạnh. Lời Thoán: cái mình chuộng mà là binh lực thì sẽ cùng đường.

Hình tượng

澤上於天,夬。君子以施祿及下,居德則忌。 Trạch thượng ư thiên, Quải. Quân tử dĩ thi lộc cập hạ, cư đức tắc kỵ. Nước đầm dâng lên trời, là quẻ Quải. Người quân tử noi theo mà ban ơn lộc xuống cho người dưới, còn giữ ơn cho riêng mình thì kỵ.

Nước dâng lên trời thì sẽ đổ xuống thành mưa. Cái tích tụ ở trên phải chảy xuống. Người ở trên có lộc thì phải ban ra; giữ khư khư cho mình là điều kiêng kỵ. Không ban ra thì nó tự vỡ.

Sáu hào

Hào đọc từ dưới lên.

Hào 1 · Sơ CửuMạnh ở ngón chân trước

壯于前趾,往不勝,為咎 – Tráng vu tiền chỉ, vãng bất thắng, vi cữu. Mạnh ở ngón chân trước, đi mà không thắng, là lỗi.

Hào 1 ở dưới cùng, sức còn non, đã muốn xông lên dẹp cái xấu. Đi mà không thắng thì thành lỗi của mình. Tiểu Tượng: không thắng được mà cứ đi.

Lời khuyên: Muốn chống cái sai, phải đủ sức. Xông lên khi chưa đủ thì hỏng việc.

Hào 2 · Cửu NhịCảnh giác mà hô

惕號,莫夜有戎,勿恤 – Dịch hào, mộ dạ hữu nhung, vật tuất. Lo cảnh giác mà hô hào; đêm khuya có giặc cũng đừng lo.

Hào 2 cứng mà giữ đức trung, luôn đề phòng. Vì đề phòng sẵn nên dù có biến bất ngờ giữa đêm cũng không sợ. Tiểu Tượng: được đạo trung.

Lời khuyên: Luôn chuẩn bị sẵn thì không sợ bất ngờ.

Hào 3 · Cửu TamMạnh ở gò má

壯于頄,有凶。君子夬夬,獨行遇雨,若濡有慍,無咎 – Tráng vu quỹ, hữu hung. Quân tử quải quải, độc hành ngộ vũ, nhược nhu hữu uấn, vô cữu. Cái mạnh hiện lên gò má, có điều xấu. Người quân tử quyết dứt, một mình đi gặp mưa, như bị ướt, bị người ta giận, nhưng không lỗi.

Hào 3 ứng với hào 6 (kẻ tiểu nhân). Nếu nó lộ vẻ giận dữ ra mặt thì xấu. Người quân tử ở chỗ ấy thì trong lòng quyết dứt, nhưng bên ngoài vẫn tiếp xúc, như đi một mình gặp mưa, bị người ta nghi là cùng phe, bị giận. Nhưng lòng ngay thì cuối cùng không lỗi.

Lời khuyên: Đừng để cơn giận lộ ra mặt. Quyết trong lòng, ngoài vẫn bình tĩnh, chịu bị hiểu lầm một thời.

Hào 4 · Cửu TứMông không da, đi chập chững

臀無膚,其行次且。牽羊悔亡,聞言不信 – Đồn vô phu, kỳ hành tư thư. Khiên dương hối vong, văn ngôn bất tín. Mông không có da, ngồi không yên, đi thì chập chững. Nếu chịu để người dắt như dắt dê thì hết ăn năn; nhưng nghe lời mà không tin.

Hào 4 không trung không chính, ngồi không yên mà đi không nổi, lưỡng lự. Nếu chịu đi theo sau những người cùng chí thì tốt, nhưng nó lại cứng đầu, nghe mà không tin. Tiểu Tượng: nghe mà không sáng.

Lời khuyên: Đang lưỡng lự, hãy nghe lời người cùng chí. Cứng đầu thì lỡ việc.

Hào 5 · Cửu NgũNhổ rau sam

莧陸夬夬,中行無咎 – Hiện lục quải quải, trung hành vô cữu. Như nhổ cỏ rau sam, quyết dứt; theo đạo trung thì không lỗi.

Rau sam mềm, dễ nhổ mà dễ mọc lại. Hào 5 ở sát kẻ tiểu nhân (hào 6), dễ bị nó quyến rũ. Phải quyết dứt như nhổ rau sam, nhổ tận gốc. Tiểu Tượng: đạo trung chưa sáng rộng, tức vì gần kẻ xấu nên phải cẩn thận hơn.

Lời khuyên: Kẻ xấu gần mình nhất là khó dứt nhất. Phải dứt khoát, tận gốc.

Hào 6 · Thượng LụcKhông ai để kêu

無號,終有凶 – Vô hào, chung hữu hung. Không còn ai để kêu cứu, cuối cùng xấu.

Kẻ tiểu nhân cuối cùng, một mình giữa năm hào dương, không còn ai để kêu. Thời của nó đã hết. Tiểu Tượng: cuối cùng không thể dài lâu.

Lời khuyên: Kẻ làm điều xấu rồi sẽ cô lập. Đến lúc ấy không còn ai đứng về phía mình.

Thực hành

Quẻ Quải dạy cách dứt cái xấu: công khai, minh bạch, có lòng thành, biết nguy. Sửa mình trước, dùng lẽ phải chứ không dùng gươm giáo. Chưa đủ sức thì chớ xông; luôn đề phòng; đừng để giận lộ ra mặt; nghe lời người cùng chí; dứt tận gốc cái xấu gần mình. Và đừng giữ ơn lộc cho riêng mình: cái tích ở trên phải chảy xuống dưới.

Phần Thực hành dành cho hội viên

Bài học Đạo người quân tử của quẻ Quải: đem ý quẻ vào cách làm việc, cư xử hằng ngày. Kèm chuyện đời thường và chuyện xưa trong sử Việt để thấy quẻ ứng vào việc thật ra sao.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên

Nếu gieo được quẻ này

Đây là lúc phải quyết dứt một điều gì đó: một thói xấu, một mối quan hệ độc hại, một sai trái trong tập thể. Hãy làm công khai, rõ ràng, có lý lẽ. Đừng dùng sức ép hay mưu ngầm. Cẩn thận, vì cái xấu dù yếu vẫn có thể gây hại. Và sửa mình trước khi sửa người.

Gợi ý theo từng việc

Công việc
Đến lúc phải quyết đoán dứt bỏ cái sai. Nói thẳng, công khai, nhưng không dùng vũ lực.
Tiền bạc, làm ăn
Dứt khoát cắt lỗ, cắt khoản không đáng. Cẩn thận lúc ra quyết định.
Tình cảm, gia đình
Có chuyện cần nói rõ dứt khoát. Nói thật nhưng không gay gắt.
Sức khỏe
Bỏ ngay thói quen xấu. Đừng chủ quan.
Học hành, thi cử
Dứt bỏ thứ làm xao nhãng.
Đi xa, chuyển chỗ
Đi được nhưng cảnh giác.

Nghiên cứu

Phần Nghiên cứu dành cho hội viên

Nguyên văn chữ Hán của lời quẻ, Thoán, Tượng và từng hào; lời chú của Trình Di và Chu Hy (bản dịch Ngô Tất Tố); lời giảng của cụ Phan Bội Châu. Đọc đối chiếu từng câu, giải chi tiết từng hào.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên