Quẻ 40 / 64

Giải Tháo gỡ

Lôi Thủy Giải 解 · trên Chấn (sấm), dưới Khảm (nước, mưa)

“Qua cơn khó thì tháo gỡ cho nhanh, tha lỗi cho rộng, rồi trở về nếp yên; còn mầm họa thì dẹp sớm.”

Gieo quẻ

Lời quẻ

解,利西南。無所往,其來復吉。有攸往,夙吉。

Giải, lợi tây nam. Vô sở vãng, kỳ lai phục cát. Hữu du vãng, túc cát.

Tháo gỡ, lợi về phía tây nam. Không còn việc gì phải đi thì quay về nếp cũ là tốt. Còn việc phải làm thì làm sớm là tốt.

Ý chính

Gian nan (quẻ Kiển) không thể kéo dài; đến lúc phải được tháo gỡ. Sấm động trên mưa: mây đen tích tụ lâu ngày, sấm nổ, mưa rơi, trời quang. Lời Thoán tả đẹp: trời đất giải thì sấm mưa nổi lên; sấm mưa nổi thì trăm thứ cây cỏ đều nứt vỏ nảy mầm.

Lời quẻ dạy hai điều sau khi qua cơn khó. Thứ nhất, "tây nam" là đất bằng, rộng: sau nạn, dân cần sự rộng rãi, dễ dãi, đừng thêm phép tắc nặng nề. Thứ hai, đã yên thì quay về nếp thường, đừng bày việc. Nếu còn sót việc gì chưa xong, thì làm cho sớm, đừng để mầm họa lớn lại.

Hình tượng

雷雨作,解。君子以赦過宥罪。 Lôi vũ tác, Giải. Quân tử dĩ xá quá hựu tội. Sấm và mưa nổi lên, là quẻ Giải. Người quân tử noi theo mà tha thứ lỗi lầm, khoan dung tội lỗi.

Sau cơn mưa, trời đất như được rửa sạch. Sau thời loạn, người cầm quyền nên tha cho những lỗi người ta mắc phải trong lúc khó. Lỗi do vô ý thì tha hẳn; tội thì giảm nhẹ. Cởi được cái thắt trong lòng người thì mới thật sự "giải".

Sáu hào

Hào đọc từ dưới lên.

Hào 1 · Sơ LụcKhông lỗi

無咎 – Vô cữu. Không lỗi.

Hào này chỉ có hai chữ. Mới qua cơn nạn, mọi thứ vừa được cởi, mềm ở dưới mà có người ứng ở trên. Cứ yên lặng thì không có lỗi. Tiểu Tượng: chỗ cứng mềm gặp nhau, nghĩa là không lỗi.

Lời khuyên: Vừa qua khó khăn, cứ nghỉ ngơi yên lặng. Chưa cần làm gì thêm.

Hào 2 · Cửu NhịSăn được ba con cáo

田獲三狐,得黃矢,貞吉 – Điền hoạch tam hồ, đắc hoàng thỉ, trinh cát. Đi săn bắt được ba con cáo, được mũi tên vàng; giữ chính thì tốt.

Cáo là con vật xảo trá, tượng cho kẻ gian còn sót lại. Hào 2 trung chính, dẹp được bọn ấy, mà vẫn giữ đức trung (vàng) và ngay thẳng (mũi tên). Tiểu Tượng: được đạo trung.

Lời khuyên: Sau khó khăn, những kẻ gian ngầm còn sót cần được dẹp, nhưng bằng cách ngay thẳng.

Hào 3 · Lục TamVừa gánh vừa ngồi xe

負且乘,致寇至,貞吝 – Phụ thả thừa, trí khấu chí, trinh lận. Vừa gánh đồ trên vai lại vừa ngồi xe, chuốc giặc đến; cứ thế thì đáng tiếc.

Kẻ tầm thường (gánh đồ) mà ngồi chỗ sang (ngồi xe), không xứng, khiến người ta thèm muốn mà đến cướp. Đại Hệ Từ: khinh mạn thì mời giặc đến. Tiểu Tượng: tự mình chuốc lấy, trách ai.

Lời khuyên: Ở chỗ không xứng thì dễ chuốc họa. Sau khó khăn, đừng để người không đáng ngồi vào chỗ quan trọng.

Hào 4 · Cửu TứGỡ ngón chân cái

解而拇,朋至斯孚 – Giải nhi mẫu, bằng chí tư phu. Gỡ bỏ ngón chân cái của ngươi ra, thì bạn đến, và tin nhau.

Hào 4 ở gần người đứng đầu, nhưng bị một kẻ tiểu nhân (hào 1) bám như ngón chân. Phải gỡ cái bám víu ấy ra, thì người tốt mới đến. Tiểu Tượng: chưa đúng chỗ.

Lời khuyên: Muốn người tốt đến với mình, phải dứt khỏi những mối quan hệ xấu đang bám theo.

Hào 5 · Lục NgũQuân tử tự cởi được

君子維有解,吉,有孚于小人 – Quân tử duy hữu giải, cát, hữu phu vu tiểu nhân. Người quân tử chỉ cần tự cởi được, thì tốt; kẻ tiểu nhân sẽ tin mà tự lui.

Người đứng đầu tự gỡ mình khỏi kẻ tiểu nhân. Khi người trên đã rõ ràng, thì kẻ tiểu nhân tự biết không còn chỗ, tự lui. Tiểu Tượng: kẻ tiểu nhân lui đi.

Lời khuyên: Muốn dẹp cái xấu quanh mình, trước hết mình phải dứt khoát. Mình rõ ràng thì kẻ xấu tự đi.

Hào 6 · Thượng LụcBắn chim cắt trên tường cao

公用射隼于高墉之上,獲之,無不利 – Công dụng xạ chuẩn vu cao dung chi thượng, hoạch chi, vô bất lợi. Bậc công hầu bắn con chim cắt đậu trên tường thành cao, bắn được, không gì không lợi.

Chim cắt là chim dữ, đậu ở chỗ cao: kẻ gian ác lớn còn sót, ở chỗ quyền thế. Đến cuối thời Giải, phải dẹp nó đi. Đại Hệ Từ giải: người quân tử giấu cái khí cụ trong mình, đợi thời mà động; động thì không vướng. Tiểu Tượng: để giải cái trái nghịch.

Lời khuyên: Dẹp mối họa lớn phải chuẩn bị sẵn và chờ đúng thời. Đã ra tay thì dứt khoát.

Thực hành

Quẻ Giải dạy cách tháo gỡ sau cơn khó: tha thứ rộng rãi, làm cho dân dễ thở, trở về nếp yên. Nhưng những mầm họa còn sót thì dẹp sớm, dẹp ngay thẳng. Đừng để người không xứng ngồi chỗ cao. Dứt khỏi những mối bám víu xấu. Chuẩn bị sẵn, chờ thời, rồi ra tay dứt khoát.

Phần Thực hành dành cho hội viên

Bài học Đạo người quân tử của quẻ Giải: đem ý quẻ vào cách làm việc, cư xử hằng ngày. Kèm chuyện đời thường và chuyện xưa trong sử Việt để thấy quẻ ứng vào việc thật ra sao.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên

Nếu gieo được quẻ này

Cái khó đang qua, mọi thứ bắt đầu được tháo gỡ. Hãy tha thứ, nhẹ nhàng với người khác và với chính mình. Trở về nhịp sống bình thường. Nếu còn việc gì dở dang, hãy làm sớm. Và dứt khỏi những gì đang níu kéo mình xuống.

Gợi ý theo từng việc

Công việc
Khó khăn đang được gỡ. Làm nhanh, gọn, xong việc rồi nghỉ. Tha thứ lỗi nhỏ.
Tiền bạc, làm ăn
Nợ nần, vướng mắc được giải quyết dần. Làm sớm thì tốt.
Tình cảm, gia đình
Hiểu lầm được giải, nhẹ nhõm. Bỏ qua lỗi cũ.
Sức khỏe
Bệnh dần qua, căng thẳng được giải tỏa.
Học hành, thi cử
Chỗ khó được thông, tiến lên.
Đi xa, chuyển chỗ
Thuận đi, đi sớm thì tốt.

Nghiên cứu

Phần Nghiên cứu dành cho hội viên

Nguyên văn chữ Hán của lời quẻ, Thoán, Tượng và từng hào; lời chú của Trình Di và Chu Hy (bản dịch Ngô Tất Tố); lời giảng của cụ Phan Bội Châu. Đọc đối chiếu từng câu, giải chi tiết từng hào.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên