Quẻ 38 / 64

Khuê Chia lìa, trái nhau

Hỏa Trạch Khuê 睽 · trên Li (lửa), dưới Đoài (đầm)

“Khi người với người lệch nhau, hãy tìm chỗ chung trong cái khác; làm từ việc nhỏ, và đừng vội cho người là kẻ thù.”

Gieo quẻ

Lời quẻ

睽,小事吉。

Khuê, tiểu sự cát.

Chia lìa, trái nhau; làm việc nhỏ thì tốt.

Ý chính

Đạo nhà đến cùng thì sinh ra chia rẽ. Vì vậy sau Gia Nhân là Khuê. Chữ Khuê nghĩa là trái nhau, nhìn lệch nhau.

Lửa thì bốc lên, nước đầm thì chảy xuống, hai thứ đi hai ngả. Li là con gái giữa, Đoài là con gái út: hai chị em ở chung một nhà, nhưng lớn lên mỗi người một chí, mỗi người về một nhà chồng.

Nhưng lời Thoán có một đoạn rất hay: trời đất trái nhau mà việc thì giống nhau (cùng sinh muôn vật); trai gái khác nhau mà chí thì thông nhau; muôn vật khác nhau mà việc thì cùng loại. Cái khác không phải lúc nào cũng xấu. Từ cái khác mà tìm ra chỗ chung, thì cái khác thành sức mạnh. Lời quẻ chỉ nói "việc nhỏ thì tốt": thời lệch nhau thì chưa làm được việc lớn, nhưng bắt đầu từ việc nhỏ để gắn lại thì được.

Hình tượng

上火下澤,睽。君子以同而異。 Thượng hỏa hạ trạch, Khuê. Quân tử dĩ đồng nhi dị. Trên là lửa, dưới là đầm, là quẻ Khuê. Người quân tử noi theo mà cùng với người mà vẫn giữ chỗ khác.

Hòa với người ở chỗ lớn, nhưng không phải cái gì cũng giống người. Cụ Phan nói: cùng chung lẽ phải, nhưng không theo thói tục. Người quân tử hòa mà không hùa.

Sáu hào

Hào đọc từ dưới lên.

Hào 1 · Sơ CửuMất ngựa đừng đuổi

悔亡。喪馬勿逐,自復。見惡人,無咎 – Hối vong. Táng mã vật trục, tự phục. Kiến ác nhân, vô cữu. Hết ăn năn. Mất ngựa đừng đuổi, nó sẽ tự về. Gặp người xấu, không lỗi.

Thời lệch nhau, ai bỏ đi thì đừng đuổi theo; đuổi thì càng xa. Người cùng chí rồi sẽ tự quay lại. Gặp người không ưa mình thì cứ tiếp, đừng tránh mặt, vì tránh thì thù càng sâu. Tiểu Tượng: để tránh lỗi.

Lời khuyên: Đang mâu thuẫn, đừng níu kéo, cũng đừng cắt đứt. Gặp người khó chịu vẫn giữ lễ.

Hào 2 · Cửu NhịGặp chủ trong ngõ

遇主于巷,無咎 – Ngộ chủ vu hạng, vô cữu. Gặp chủ ở trong ngõ hẹp, không lỗi.

Thời trái nhau, không gặp được ở chỗ chính thức thì gặp ở chỗ riêng, ngõ nhỏ. Miễn là gặp để nói chuyện phải, thì không sai đạo. Tiểu Tượng: chưa mất đạo.

Lời khuyên: Họp chính thức không giải quyết được, hãy tìm cuộc gặp riêng, thân tình.

Hào 3 · Lục TamXe bị kéo lùi

見輿曳,其牛掣,其人天且劓,無初有終 – Kiến dư duệ, kỳ ngưu xiết, kỳ nhân thiên thả tị, vô sơ hữu chung. Thấy xe bị kéo lùi, bò bị giữ lại, người thì bị cạo tóc, cắt mũi; lúc đầu không tốt, nhưng cuối cùng có kết quả.

Hào 3 muốn đến với người ứng (hào 6), nhưng bị kẹp giữa hai hào dương, kéo trước giữ sau, chịu nhiều tổn thương. Nhưng vì chí ngay, cuối cùng vẫn gặp được. Tiểu Tượng: gặp người cứng.

Lời khuyên: Bị cản trở, bị hiểu lầm lúc đầu thì cứ kiên nhẫn. Ngay thẳng thì cuối cùng sẽ gặp.

Hào 4 · Cửu TứLẻ loi gặp người tốt

睽孤,遇元夫,交孚,厲無咎 – Khuê cô, ngộ nguyên phu, giao phu, lệ vô cữu. Trái nhau mà lẻ loi, gặp được người tốt, lấy lòng thật mà giao nhau; nguy nhưng không lỗi.

Hào 4 không có ai ứng, cô đơn giữa thời chia lìa. Nhưng gặp được người hiền (hào 1), hai bên thật lòng với nhau. Tiểu Tượng: chí được thực hiện.

Lời khuyên: Đang cô đơn, chỉ cần một người bạn thật lòng là đủ để đi tiếp.

Hào 5 · Lục NgũCắn qua lớp da mỏng

悔亡,厥宗噬膚,往何咎 – Hối vong, quyết tông phệ phu, vãng hà cữu. Hết ăn năn; người cùng phe cắn qua lớp da mỏng, đi tới thì có lỗi gì.

Người đứng đầu mềm mỏng, có người cùng chí là hào 2. Cái ngăn cách giữa hai người chỉ mỏng như lớp da, cắn một cái là qua. Tiểu Tượng: đi tới thì có phúc.

Lời khuyên: Nhiều khi cái ngăn cách chỉ mỏng như tờ giấy. Chủ động một bước là xong.

Hào 6 · Thượng CửuNhìn ai cũng thành giặc

睽孤,見豕負塗,載鬼一車,先張之弧,後說之弧。匪寇婚媾,往遇雨則吉 – Khuê cô, kiến thỉ phụ đồ, tái quỷ nhất xa, tiên trương chi hồ, hậu thoát chi hồ. Phỉ khấu hôn cấu, vãng ngộ vũ tắc cát. Lẻ loi vì nghi ngờ; thấy lợn đội bùn, thấy cả xe chở ma; lúc đầu giương cung định bắn, sau lại tháo cung. Không phải giặc, mà là người đến cầu hôn. Đi mà gặp mưa thì tốt.

Đây là hình ảnh của lòng đa nghi. Hào 6 ở cuối thời chia lìa, nghi đến mức nhìn đâu cũng thấy xấu, thấy ma. Nhưng rồi nhìn kỹ lại, hóa ra người kia đến để kết thân. Mưa là âm dương hòa, là nghi ngờ tan. Tiểu Tượng: mọi mối ngờ đều tan.

Lời khuyên: Nghi ngờ làm mình thấy ma ở khắp nơi. Nhìn lại cho kỹ, có khi người mình tưởng là kẻ thù lại là người muốn gần mình.

Thực hành

Quẻ Khuê dạy cách sống khi người với người lệch nhau: hòa ở chỗ lớn mà giữ chỗ khác riêng. Đừng đuổi theo người bỏ đi, đừng tránh mặt người khó chịu; tìm gặp riêng khi chỗ chung không được; kiên nhẫn khi bị hiểu lầm; quý một người bạn thật; chủ động bước qua lớp ngăn mỏng; và đừng để lòng đa nghi biến bạn thành thù. Bắt đầu từ việc nhỏ.

Phần Thực hành dành cho hội viên

Bài học Đạo người quân tử của quẻ Khuê: đem ý quẻ vào cách làm việc, cư xử hằng ngày. Kèm chuyện đời thường và chuyện xưa trong sử Việt để thấy quẻ ứng vào việc thật ra sao.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên

Nếu gieo được quẻ này

Anh/chị đang ở trong một mối quan hệ lệch nhau: hiểu lầm, bất đồng, chia rẽ. Đừng cố giải quyết hết một lần. Bắt đầu từ việc nhỏ, tìm chỗ chung. Đừng nghi ngờ quá mức, có khi người kia không xấu như mình nghĩ. Một bước chủ động có thể làm tan ngăn cách.

Gợi ý theo từng việc

Công việc
Người với người chống trái nhau. Việc lớn khó thành, việc nhỏ thì được. Tìm điểm chung.
Tiền bạc, làm ăn
Dễ bất đồng khi hợp tác. Chỉ làm việc nhỏ, rõ ràng.
Tình cảm, gia đình
Hiểu lầm, khác ý. Đừng vội kết luận xấu về người kia, hiểu lầm sẽ tan.
Sức khỏe
Tinh thần dễ căng. Điều hòa cảm xúc.
Học hành, thi cử
Học từ góc nhìn khác nhau. Việc nhỏ làm từng chút.
Đi xa, chuyển chỗ
Đi được việc nhỏ, đừng đi việc lớn.

Nghiên cứu

Phần Nghiên cứu dành cho hội viên

Nguyên văn chữ Hán của lời quẻ, Thoán, Tượng và từng hào; lời chú của Trình Di và Chu Hy (bản dịch Ngô Tất Tố); lời giảng của cụ Phan Bội Châu. Đọc đối chiếu từng câu, giải chi tiết từng hào.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên