Quẻ 26 / 64

Đại Súc Tích lớn, kìm lớn

Sơn Thiên Đại Súc 大畜 · trên Cấn (núi), dưới Càn (trời)

“Chứa được cái lớn là nhờ biết kìm sức mạnh, học nhiều điều xưa, và nuôi người hiền; tích đủ rồi thì con đường mở rộng.”

Gieo quẻ

Lời quẻ

大畜,利貞,不家食,吉,利涉大川。

Đại súc, lợi trinh, bất gia thực, cát, lợi thiệp đại xuyên.

Tích lớn, lợi về giữ chính. Không ăn cơm nhà (ra làm việc nước) thì tốt; lợi cho việc vượt sông lớn.

Ý chính

Đã chân thật (quẻ Vô Vọng) thì có thể tích chứa được nhiều. Quẻ Tiểu Súc (quẻ 9) chỉ có một hào âm kìm năm hào dương, nên chứa ít. Đại Súc thì núi đè lên trời: cái mạnh nhất bị kìm lại bởi cái vững nhất, nên chứa được rất lớn.

Chữ Súc ở đây có ba nghĩa cùng lúc. Một là chứa: chứa đức, chứa tài, chứa hiểu biết. Hai là kìm: kìm cái sức mạnh còn bồng bột cho nó lắng lại. Ba là nuôi: người đứng đầu nuôi người hiền. Lời Thoán nói: "cứng ở trên mà chuộng người hiền", tức người đứng đầu biết trọng người giỏi.

"Không ăn cơm nhà": người đã tích đủ tài đức thì không nên ở nhà mà hưởng một mình, nên ra giúp đời, nhận bổng lộc của nước. Đủ sức thì vượt được sông lớn.

Hình tượng

天在山中,大畜。君子以多識前言往行,以畜其德。 Thiên tại sơn trung, Đại súc. Quân tử dĩ đa chí tiền ngôn vãng hạnh, dĩ súc kỳ đức. Trời ở trong núi, là quẻ Đại Súc. Người quân tử noi theo mà ghi nhớ nhiều lời nói, việc làm của người xưa, để tích chứa đức của mình.

Núi mà chứa được cả trời bên trong thì cái chứa ấy lớn biết bao. Người muốn chứa được nhiều đức phải học nhiều: đọc sách, nghe chuyện người đi trước, xem việc họ đã làm. Hiểu biết của một đời người không đủ; phải tích cả hiểu biết của bao đời trước.

Sáu hào

Hào đọc từ dưới lên.

Hào 1 · Sơ CửuCó nguy, nên dừng

有厲,利已 – Hữu lệ, lợi dĩ. Có nguy, nên dừng lại.

Hào 1 cứng, muốn tiến, nhưng bị hào 4 ở trên kìm. Cố tiến thì gặp nguy. Dừng lại thì yên. Tiểu Tượng: không phạm vào tai họa.

Lời khuyên: Sức còn non mà gặp cản thì dừng. Dừng để tích thêm, không phải để bỏ.

Hào 2 · Cửu NhịXe tháo trục

輿說輹 – Dư thoát phục. Xe tự tháo trục ra.

Hào 2 cũng bị kìm (bởi hào 5), nhưng nó giữ đức trung, tự biết dừng, như người tự tháo trục xe ra để không đi. Khác hào 3 quẻ Tiểu Súc bị gãy trục mà sinh cãi nhau, ở đây là tự mình chủ động dừng. Tiểu Tượng: giữ đức trung nên không lỗi.

Lời khuyên: Biết lúc chưa nên đi, hãy tự dừng, đừng đợi bị bắt dừng.

Hào 3 · Cửu TamNgựa tốt đuổi nhau

良馬逐,利艱貞。曰閑輿衛,利有攸往 – Lương mã trục, lợi gian trinh. Viết nhàn dư vệ, lợi hữu du vãng. Ngựa tốt đuổi nhau phi, lợi về biết khó mà giữ chính. Hằng ngày tập xe, tập cách phòng vệ, thì lợi cho việc tiến tới.

Đến hào 3 thì thời kìm đã qua, hào trên (hào 6) cũng là dương, cùng chí, nên được tiến. Như ngựa tốt được thả phi. Nhưng Kinh dặn: vẫn phải nhớ cái khó, ngày ngày luyện tập. Tiểu Tượng: hợp chí với người trên.

Lời khuyên: Được bật đèn xanh rồi, vẫn phải luyện tập đều đặn. Ngựa tốt cũng phải tập.

Hào 4 · Lục TứGắn gỗ vào sừng bê

童牛之牿,元吉 – Đồng ngưu chi cốc, nguyên cát. Gắn thanh gỗ ngang vào sừng con bê non, rất tốt.

Con bê mới nhú sừng, gắn gỗ vào để nó không húc người. Đợi sừng cứng rồi mới chặn thì khó. Hào 4 kìm hào 1 ngay từ đầu, nên dễ mà không ai bị hại. Tiểu Tượng: có điều mừng.

Lời khuyên: Muốn ngăn thói xấu, hãy ngăn từ khi nó mới nhú. Dạy con, dạy người mới, cũng vậy.

Hào 5 · Lục NgũThiến con lợn, răng nó hết dữ

豶豕之牙,吉 – Phần thỉ chi nha, cát. Răng của con lợn đã thiến, tốt.

Răng lợn rừng sắc nhọn, khó mà bẻ. Nhưng thiến đi thì tính nó hiền lại, răng có còn cũng không cắn. Người đứng đầu muốn kìm cái dữ, không đánh vào cái ngọn (răng) mà xử vào cái gốc (tính). Tiểu Tượng: có điều đáng mừng.

Lời khuyên: Muốn giải quyết cái xấu, hãy tìm đến gốc rễ của nó, đừng chỉ đánh vào biểu hiện.

Hào 6 · Thượng CửuĐường trời thênh thang

何天之衢,亨 – Hà thiên chi cù, hanh. Đường trời sao mà thênh thang, hanh thông.

Tích đến cùng thì bung ra. Đã đủ đức, đủ tài, thì con đường rộng mở như đường trời. Tiểu Tượng: đạo được thi hành rộng lớn.

Lời khuyên: Tích lũy đủ thì thời đến. Lúc ấy hãy mạnh dạn đi.

Thực hành

Quẻ Đại Súc dạy cách tích chứa cái lớn: biết dừng khi sức còn non, tự dừng trước khi bị bắt dừng, được đi thì vẫn luyện tập hằng ngày. Ngăn cái xấu từ khi nó mới nhú, xử cái xấu từ gốc. Học nhiều lời hay việc tốt của người xưa. Người ở trên thì trọng người hiền. Và tích đủ rồi thì đừng giữ một mình, hãy ra giúp đời.

Phần Thực hành dành cho hội viên

Bài học Đạo người quân tử của quẻ Đại Súc: đem ý quẻ vào cách làm việc, cư xử hằng ngày. Kèm chuyện đời thường và chuyện xưa trong sử Việt để thấy quẻ ứng vào việc thật ra sao.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên

Nếu gieo được quẻ này

Đây là thời tích lũy lớn. Có thể anh/chị đang bị kìm lại, chưa được tiến; hãy dùng thời gian ấy học thêm, luyện thêm. Nếu đang có thói xấu nào mới nhú, hãy ngăn ngay. Khi đã đủ sức, đừng ngại ra làm việc lớn, vượt sông lớn.

Gợi ý theo từng việc

Công việc
Tích lũy được nhiều tài, nhiều sức. Có lúc phải dừng lại để chuẩn bị, rồi sẽ đến lúc thông.
Tiền bạc, làm ăn
Hợp để tiết kiệm, tích lũy lớn. Có lúc phải ghìm lại không tiêu.
Tình cảm, gia đình
Kiềm chế cảm xúc, nuôi dưỡng tình cảm lâu dài.
Sức khỏe
Bồi bổ, tích lũy sức khỏe. Đừng tiêu hao vào việc không đáng.
Học hành, thi cử
Đọc nhiều, học rộng, tích lũy kiến thức. Thi lớn được.
Đi xa, chuyển chỗ
Đi học, đi làm xa thì thuận. Đi chơi thì nên cân nhắc.

Nghiên cứu

Phần Nghiên cứu dành cho hội viên

Nguyên văn chữ Hán của lời quẻ, Thoán, Tượng và từng hào; lời chú của Trình Di và Chu Hy (bản dịch Ngô Tất Tố); lời giảng của cụ Phan Bội Châu. Đọc đối chiếu từng câu, giải chi tiết từng hào.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên