Quẻ 19 / 64

Lâm Đến gần, coi sóc

Địa Trạch Lâm 臨 · trên Khôn (đất), dưới Đoài (đầm)

“Đến với người, coi sóc người, thì bằng cảm thông, bằng trí sáng và lòng dày; đang lên thì nhớ có ngày xuống.”

Gieo quẻ

Lời quẻ

臨,元亨利貞。至于八月有凶。

Lâm, nguyên hanh lợi trinh. Chí vu bát nguyệt hữu hung.

Đến gần, lớn lao, hanh thông, lợi về giữ chính. Đến tháng tám sẽ có điều xấu.

Ý chính

Có việc hỏng mà sửa xong (quẻ Cổ) thì việc lớn lên. Lâm nghĩa là lớn, cũng là "đến gần", "đến coi sóc", như chữ "lâm triều", "giáng lâm". Hình quẻ có hai hào dương ở dưới đang lớn dần lên, đẩy bốn hào âm. Khí dương đang thịnh lên như mùa xuân.

Đất ở trên bờ đầm: đất sát với nước, nhìn xuống nước. Người ở trên đến gần người ở dưới, coi sóc, dạy bảo. Lời Thoán nói: cứng mà đang lớn, vui mà thuận, giữ đức trung mà có người ứng. Đó là đạo của trời.

Nhưng Kinh không quên dặn: "đến tháng tám thì có hung". Khí dương lớn lên rồi cũng sẽ tiêu đi. Đang lúc thịnh thì phải lo trước lúc suy, không thì đến khi suy trở tay không kịp.

Hình tượng

澤上有地,臨。君子以教思無窮,容保民無疆。 Trạch thượng hữu địa, Lâm. Quân tử dĩ giáo tư vô cùng, dung bảo dân vô cương. Trên đầm có đất, là quẻ Lâm. Người quân tử noi theo mà lo dạy dỗ không bao giờ hết, bao dung che chở dân không có bờ cõi.

Đầm nước thấm vào đất, đất ôm lấy nước. Người coi sóc người khác phải như vậy: lo dạy bảo không biết mỏi, như nước thấm không ngừng; bao dung che chở không phân biệt, như đất ôm hết thảy.

Sáu hào

Hào đọc từ dưới lên.

Hào 1 · Sơ CửuĐến bằng cảm thông

咸臨,貞吉 – Hàm lâm, trinh cát. Đến với người bằng sự cảm thông, giữ chính thì tốt.

Chữ "hàm" là cảm, là cùng. Hào 1 cứng mà ngay, ứng với hào 4, lấy lòng chân thật cảm được người trên. Tiểu Tượng: chí làm việc ngay chính.

Lời khuyên: Muốn được người khác lắng nghe, hãy chạm đến lòng họ bằng sự chân thành, không phải bằng mưu.

Hào 2 · Cửu NhịCảm thông mà không chỉ chiều theo

咸臨,吉,無不利 – Hàm lâm, cát, vô bất lợi. Đến bằng sự cảm thông, tốt, không gì không lợi.

Hào 2 cứng, giữ đức trung, ứng với người đứng đầu (hào 5). Tiểu Tượng thêm một câu lạ: "chưa thuận theo mệnh". Cụ Phan giải: hào 2 được tốt không phải vì nghe theo người trên mọi điều, mà vì giữ được lẽ phải của mình, lấy đức mà cảm người.

Lời khuyên: Gần người trên mà vẫn giữ chính kiến. Được tin vì mình đúng, không phải vì mình chiều.

Hào 3 · Lục TamĐến bằng lời ngọt

甘臨,無攸利,既憂之,無咎 – Cam lâm, vô du lợi, ký ưu chi, vô cữu. Đến với người bằng lời ngọt ngào, không được lợi gì; nếu đã biết lo mà sửa thì không lỗi.

Hào 3 không trung không chính, lại ở đầu quẻ Đoài (vui, miệng lưỡi), nên dùng lời ngon ngọt để lấy lòng người. Cách ấy không bền. Nhưng Kinh mở lối: biết lo, biết sửa thì lỗi không kéo dài.

Lời khuyên: Quản người bằng lời hứa hão và lời khen rỗng thì không được lâu. Thấy mình đang làm thế thì sửa ngay.

Hào 4 · Lục TứĐến tận nơi

至臨,無咎 – Chí lâm, vô cữu. Đến tận nơi với người, không lỗi.

Hào 4 ở sát dưới, lại ứng với hào 1 là người hiền. Nó chịu hạ mình xuống tận nơi, gần gũi người dưới. Tiểu Tượng: chỗ đứng xứng đáng.

Lời khuyên: Muốn hiểu người mình phụ trách, hãy xuống tận nơi họ làm việc.

Hào 5 · Lục NgũĐến bằng trí sáng

知臨,大君之宜,吉 – Trí lâm, đại quân chi nghi, cát. Coi sóc bằng trí sáng, đó là điều nên làm của bậc vua lớn, tốt.

Người đứng đầu mềm mỏng, không tự mình làm hết, mà biết dùng người giỏi (hào 2). Cụ Phan giải: một người không thể biết hết việc thiên hạ; cái trí lớn nhất là biết người, biết dùng người. Tiểu Tượng: làm theo đạo trung.

Lời khuyên: Làm lãnh đạo không phải là giỏi mọi việc, mà là biết ai giỏi việc gì và tin dùng họ.

Hào 6 · Thượng LụcĐến bằng lòng dày

敦臨,吉,無咎 – Đôn lâm, cát, vô cữu. Coi sóc bằng lòng đôn hậu, tốt, không lỗi.

Ở trên cùng, đã qua thời mình nắm việc, nhưng vẫn hết lòng với người ở dưới, nâng đỡ hai hào dương đang lên. Tiểu Tượng: chí ở bên trong, tức vẫn lo cho người trong nhà.

Lời khuyên: Khi đã lui về, vẫn có thể nâng đỡ lớp sau bằng tấm lòng dày dặn.

Thực hành

Quẻ Lâm dạy cách đến với người, coi sóc người: bằng sự cảm thông chân thật, giữ chính kiến mà không chiều theo, không dùng lời ngọt, xuống tận nơi, dùng trí sáng để biết người, và giữ lòng dày đến lúc lui về. Dạy không biết mỏi, bao dung không phân biệt. Và giữa lúc đang lên, phải nhớ có ngày "tháng tám".

Phần Thực hành dành cho hội viên

Bài học Đạo người quân tử của quẻ Lâm: đem ý quẻ vào cách làm việc, cư xử hằng ngày. Kèm chuyện đời thường và chuyện xưa trong sử Việt để thấy quẻ ứng vào việc thật ra sao.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên

Nếu gieo được quẻ này

Đây là thời đang lên, thời tốt để đến với người, nhận việc, dẫn dắt. Hãy gần gũi người mình phụ trách, chân thành, đừng dùng lời ngọt. Biết dùng người giỏi. Và giữa lúc thuận, hãy chuẩn bị cho lúc đi xuống.

Gợi ý theo từng việc

Công việc
Thời đang đến, thế đang lên. Lấy lòng mà đối với người dưới thì được việc. Lo xa cho lúc chững lại.
Tiền bạc, làm ăn
Làm ăn đang vào giai đoạn thuận, tranh thủ mà làm, nhưng đừng nghĩ thuận mãi.
Tình cảm, gia đình
Gần gũi, quan tâm đến nhau thì tình thêm sâu. Đừng chỉ ngọt ngoài miệng.
Sức khỏe
Đang tốt dần lên. Giữ nếp tốt, đừng chủ quan khi khỏe.
Học hành, thi cử
Đang vào guồng, tiến bộ nhanh. Giữ nhịp thì đạt.
Đi xa, chuyển chỗ
Thuận để đi thăm, gặp gỡ, nhận việc mới.

Nghiên cứu

Phần Nghiên cứu dành cho hội viên

Nguyên văn chữ Hán của lời quẻ, Thoán, Tượng và từng hào; lời chú của Trình Di và Chu Hy (bản dịch Ngô Tất Tố); lời giảng của cụ Phan Bội Châu. Đọc đối chiếu từng câu, giải chi tiết từng hào.

Xem các gói hội viên Đã có mã hội viên